นักบวชหญิงของศาสนาพุทธเรียกว่าอะไร?
ภิกษุณี
ภิกษุณี (Pali: ภิกฺขุณี; Sanskrit: ภิกฺษุณี) เป็นคำใช้เรียกนักพรตหญิงในศาสนาพุทธ คู่กับภิกษุที่หมายถึงนักพรตชายในพระพุทธศาสนา คำว่า ภิกษุณี เป็นศัพท์ที่มีเฉพาะในพระพุทธศาสนา โดยเป็นศัพท์บัญญัติที่ใช้เรียกนักบวชหญิงในพระพุทธศาสนาโดยเฉพาะ ไม่ใช้เรียกนักบวชในศาสนาอื่น
วัดพระธรรมกาย
ตั้งแต่ช่วงแรกที่เริ่มสร้างวัดระธรรมกายจะมุ่งเน้นกิจกรรมสำหรับนักเรียน และนักศึกษา ตังแต่ปี พ.ศ. 2525 วัดพระธรรมกายได้ตั้งโครงการอบรมขึ้นมา โดยตั้งชื่อว่า ธรรมทายาท ซึ่งเป็นโครงการปฏิบัติธรรมที่มุ่งเน้นนักศึกษามหาวิทยาลัย[19] ต่อมานักศึกษที่ผ่านการอบรมโครงการนี้ ได้มาเป็นผู้ประสานงานในชมรมพุทธของมหาวิทยาลัยต่างๆ โดยที่ในช่วงเวลา พ.ศ. 2520–2530 มีผู้ประสานงานที่เป็นลูกศิษย์ของวัดประสานงานในชมรมพุทธในมหาวิทยาลัยหลายแห่งในประเทศไทย[20] และในปี พ.ศ. 2524 วัดพระธรรมกายจัดตั้งโครงการ ทางก้าวหน้า โดยที่มีโรงเรียนหลายแห่งในประเทศไทยสมัครเพื่อให้นักเรียนแข่งขันสอบความรู้ด้านคำสอนเรื่องจรียธรรมในพระพุทธศาสนา[21] ต่อมาในปี พ.ศ. 2522 วัดพระธรรมกายได้ปรับโครงการ ธรรมทายาท มาเป็นโครงการบวช ตามธรรมเนียมโบราณที่จะบวชสั้น[22] ซึงในเวลานั้นการบวชตามประเพณีมักบวชไม่นานนัก วัดพระธรรมกายจึงได้พยายามที่จะสวนกระแสดังกล่าว โดยการจัดบวช 2–3 เดือนเป็นอย่างน้อย[23] ในปี พ.ศ. 2529 วัดพระธรรมกายได้เริ่มอบรมผู้หญิงในโครงการอบรมระยะยาว[7] หาริตี
ครั้นพระพุทธศาสนาเข้ามาสู่แว่นแคว้นดังกล่าวจากทางแม่น้ำสินธุ ก็เกิดเรื่องเล่าใหม่ว่า สตรีผู้หนึ่งซึ่งบุตรถูกนางหาริตีลักไปได้วอนขอให้พระโคตมพุทธเจ้าทรงช่วยปกป้องบุตรนางด้วย พระองค์จึงทรงลักพาไอชี (Aiji) บุตรสุดท้องของนางหารีตีไปซ่อนไว้ได้บาตร นางหารีตีออกตามหาบุตรไปทั่วท้องจักรวาลแต่ก็ไม่พบ ที่สุด นางจึงมาอ้อนวอนขอความช่วยเหลือจากพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าจึงตรัสเทศนาว่า นางเองบุตรหายไปหนึ่งเวลายังเป็นทุกข์ร้อนถึงเพียงนี้ แล้วบิดามารดาผู้อื่นซึ่งบุตรถูกนางลักไปฆ่ากินนั้นจนล่วงลับตลอดไปนั้นจะไม่ร้อนรนเป็นร้อยเท่าพันเท่าหรือ นางหารีตีเมื่อเข้าใจถึงความทุกข์ทรมานใจของบิดามารดาผู้อื่น จึงปวารณาตัวเป็นผู้คุ้มครองเด็กและเป็นอุบาสิกา ทั้งหันไปบริโภคผลมณีพืชแทนเนื้อเด็ก ภายหลัง นางกลายเป็นสัญลักษณ์แห่งการพิทักษ์รักษาเด็ก การคลอดง่าย การเลี้ยงดูอุ้มชูเด็กอย่างมีความสุข ชีวิตคู่ผัวตัวเมียสุขสันต์ปรองดอง และชีวิตครอบครัวร่มเย็นมั่นคง นางหาริตียังคุ้มครองพุทธศาสนิกชนผู้ปฏิบัติสัทธรรมปุณฑรีกสูตร และสตรีไร้บุตรยังมักกราบไหว้นางหาริตีเพื่อขอบุตรด้วย ศาสนาพุทธในประเทศญี่ปุ่น
ทว่าจากหลากหลายนิกายที่แบ่งออกมาจากนิกายหลัก ได้ทำให้ การถือบวชของนักบวชในศาสนาพุทธในญี่ปุ่นแตกแขนงออกเป็น 2 กลุ่ม 1.ถือบวชในรูปแบบที่เคร่งครัดต่อพระธรรมวินัย 2. ถือบวชโดยที่เป็นผู้อยู่ครองเรือนไม่ต่างจากฆราวาส เหตุที่นักบวชในศาสนาพุทธในญี่ปุ่นส่วนหนึ่งแต่งงานมีภรรยาได้สืบเนื่องมาจากนักปราชญ์สำคัญแห่งนิกายโจโด นักบวชโซนินชินรัน (พ.ศ. 1716 - พ.ศ. 1805) เป็นคนริเริ่มแรกที่นำเสนอว่าพระและวัดไม่สำคัญ ด้วยหลักคิดของนิกายโจโดเอง อีกทั้งตัวนักบวชโซนินชินรันมีภรรยา แต่ยังคงถือว่าตนเป็นนักบวชในพระพุทธศาสนาหากอยู่ร่วมกับผู้เป็นฆราวาส และตำแหน่งเจ้าอาวาสสืบทอดทางสายตระกูล ภายแรกเรื่องเช่นแนวทางนี้เป็นการลับ โซนินชินรันเป็นสาวกของโฮเน็น เป็นผู้ก่อตั้งนิกายโจโดซินชู(สุขาวดีที่แท้) ได้ย้ำว่าพระพุทธองค์นั้นได้เตรียมสวรรค์ไว้ให้แก่ผู้มีใจกุศลและลงโทษผู้มีใจอกุศล สิ่งที่จำเป็นสำหรับการที่จะได้มาซึ่งการช่วยเหลือให้พ้นทุกข์ก็คือการมีความเชื่อมั่นศรัทธา ถ้อยคำสอนของท่านนักบวชทั้งสองเป็นที่เข้าใจง่ายจึงได้รับความศรัทธาจากประชาชนชาวญี่ปุ่นตั้งแต่นั้นมา พระเรวตพุทธเจ้า
พระเรวตะพุทธเจ้า ประสูติเป็นพระเรวตะราชกุมาร ในราชวงศ์กษัตริย์แห่งสุธัญญวดีนคร พระราชบิดาทรงพระนามว่าพระเจ้าวิปุลราช และพระราชมารดาทรงพระนามว่าพระนางวิปุลาเทวี เรวตะราชกุมารทรงเกษมสำราญอยู่ ๖,๐๐๐ ปี ในปราสาท ๓ หลัง ชื่อ สุทัสสนะ รตนัคฆิ และอาเวฬะ มีพระมเหสีพระนามว่า สุทัสสนาเทวี และทรงมีสนมนารีแวดล้อมอีก ๓๓,๐๐๐ นาง วันหนึ่ง พระมหาบุรุษทอดพระเนตรเห็นเทวทูตทั้งสี่ พระองค์จึงมีพระทัยน้อมไปทางบรรพชา เมื่อพระนางสุทัสสนาเทวีประสูติพระโอรส พระนามว่า วรุณกุมาร จึงได้เสด็จออกบวชด้วยราชรถเทียมม้า โดยมีบุรุษ ๑ โกฏิออกบวชตาม แม่ชี
นอกจากนี้ยังมีอุบาสิกาที่ถือศีลแปด เช่นกันแต่มิได้ปลงผม เรียกว่า ชีพราหมณ์ นักพรต
ภิกษุณีเกิดขึ้นครั้งแรกหลังจากพระพุทธองค์ตรัสรู้ได้ 5 พรรษา โดยการประทานครุธรรมแปดประการแก่พระนางมหาปชาบดีโคตมีและเจ้าหญิงศากยะ 500 องค์ ณ เมืองเวสาลี การอุปสมบทแบบนี้เรียกว่า<b data-parsoid='{"dsr":[2080,2108,3,3]}'>ครุธัมมปฏิคคหณูปสัมปทา ภายหลังทรงบัญญัติ<b data-parsoid='{"dsr":[2126,2151,3,3]}'>อัฏฐวาจิกาอุปสัมปทา</b>ขึ้นใช้ในแทน คือให้ผู้ขอบวชได้รับจตุตถกรรม 2 ครั้ง คือจากฝ่ายภิกษุณีสงฆ์ก่อน แล้วจึงรับจากภิกษุสงฆ์ เมื่อครบแล้วจึงจะเป็นภิกษุณีโดยสมบูรณ์ อุบาสก อุบาสิกา
อุบาสกอุบาสิกา ปกติหมายถึงชาวบ้านทั่วไปที่นับถือพระพุทธศาสนา บำเพ็ญบุญในพระพุทธศาสนา ไปวัดทำบุญให้ทาน ถือศีล อุปถัมภ์บำรุงวัด ช่วยเหลือกิจการของวัดเป็นประจำ ภิกษุณีจิ้งเจี่ยน
ภิกษุณีจิ้งเจี่ยน หรือ จิงเจียน เป็นภิกษุณีรูปแรกของประเทศจีน แห่งอารามจู๋หลินซื่อ เมืองลั่วหยาง
ภิกษุณีจิ้งเจี่ยนมีชื่อเดิมว่า หลิงยี่ แซ่จุง เป็นชาวเมืองเปิงเจิง บิดาแซ่ตัน เคยดำรงตำแหน่งข้าหลวงแห่งเมืองหวูเว่ จิ้งเจี่ยนเป็นผู้สนใจในการศึกษาเล่าเรียนมาแต่เด็ก เธอเป็นหม้ายตั้งแต่อายุยังน้อย และด้วยฐานะครอบครัวที่ยากจน เธอจึงรับจ้างสอนพิเศษให้แก่ลูกข้าราชการต่างๆโดยสอนดนตรี และการอ่านเขียน ต่อมา เมื่อเธอได้ฟังเกี่ยวกับคำสอนในพุทธศาสนา เธอจึงเกิดศรัทธา แต่ไม่สามารถหาอาจารย์ที่จะสอนเธอได้ ในเวลาต่อมา เมื่อเธอได้พบกับภิกษุฟาซื่อ ซึ่งเป็นอาจารย์ที่รอบรู้ในพุทธศาสนา และได้สร้างวัดขึ้นที่ประตูเมืองด้านตะวันตกของเมืองหลวงในสมัยเจียนซิง จิ้งเจี่ยนจึงไปนมัสการพระอาจารย์รูปนี้ ซึ่งเป็นผู้สอนธรรมะแก่เธอ ทำให้เธอเป็นผู้มีความตื่นในทางจิตวิญญาณ เธอได้ไตร่ตรองว่าเธอควรแสวงหาผลประโยชน์ในทางธรรมในขณะที่เธอยังมีสุขภาพดีอยู่และร่างกายแข็งแรง เธอจึงยืมพระสูตรในทางพุทธศาสนาจากพระอาจารย์ และเริ่มต้นศึกษาพระธรรมอย่างจริงจัง จนเข้าใจหลักธรรมในพุทธศาสนา พระแม่ทศ มหาวิทยา
พระแม่ทศมหาวิทยา (อังกฤษ : Mahavidyas) เป็นกลุ่มเทวีในศาสนาฮินดู มีทั้งหมดด้วยกันสิบองค์ ซึ่งพระแม่ทศมหาวิทยาทั้งหมดเป็นอวตารของพระแม่อธิศักติ พระเทวีผู้ยิ่งใหญ่แห่งจักรวาล กลุ่มเทวีทศมหาวิทยาเป็นกลุ่มเทวีซึ่งอยู่ในศาสนาฮินดูแบบตันตระ ซึ่งเป็นศาสนาฮินดูแบบหนึ่งในอินเดียตั้งแต่สมัยโบราณ ตามความเชื่อของฮินดูแบบตันตระเชื่อว่า พระแม่ทศมหาวิทยาแต่ละองค์จะทรงสถิตอยู่ในส่วนต่างๆ ของร่างกายและทรงควบคุมร่างกายส่วนที่ทรงสถิตอยู่ พระแม่ภวานี
พระแม่ภวานี (สันสกฤษ: भवानी ) เป็นเทวสตรีใน ศาสนาฮินดู ซึ่งถึงว่าเป็นภาคหนึ่งของ พระแม่อุมาเทวี คำว่า ภวานี หมายถึง "คนที่มอบชีวิต" หรือ พลังอำนาจของธรรมชาติหรือแหล่งที่มาของพลังงานความคิดสร้างสรรค์. พระมหาปชาบดีโคตมีเถรี
พระมหาปชาบดีโคตมีเถรี หรือพระนามเดิม พระนางมหาปชาบดีโคตมี เป็นพระราชธิดาในพระเจ้าอัญชนาธิปราชแห่งกรุงเทวทหะ แคว้นโกลิยะ และเป็นพระขนิษฐภคินี(น้องสาว)ของพระนางสิริมหามายา ผู้เป็นพระพุทธมารดา ดังนั้นพระนางมหาปชาบดีโคตมีจึงเป็นพระมาตุจฉาของพระสมณโคดมพุทธเจ้า ทรงเป็นภิกษุณีรูปแรกในพระพุทธศาสนา และทรงได้เรียนกรรมฐานและทรงปฏิบัติอย่างจริงจัง จนได้บรรลุเป็นพระอรหันต์ พระพุทธจ้าทรงยกย่องท่านว่าเป็นเอตทัคคะ คือเลิศกว่าผู้อื่นในทางรัตตัญญู (คือผู้มีรู้ราตรีนาน) พระสารีบุตร
พระสารีบุตร (Sanskrit: ศฺริปุตฺร; Pali: สาริปุตฺต) เป็นพระภิกษุชาวอินเดีย ผู้เป็นอัครสาวกเบื้องขวาของพระโคตมพุทธเจ้า ได้รับการยกย่องจากพระพุทธเจ้าว่าเป็นเลิศกว่าพระภิกษุทั้งปวงในด้านสติปัญญา นอกจากนี้ พระสารีบุตรยังมีคุณธรรมในด้านความกตัญญู และการบำเพ็ญประโยชน์ให้แก่พุทธศาสนาอีกด้วย จึงมีคำยกย่องภิกษุรูปนี้ว่าเป็น "ธรรมเสนาบดี" (แม่ทัพธรรม) คู่กับพระพุทธเจ้าที่เป็น "ธรรมราชา" ภิกษุณี
การบวชเป็นสิกขมานา จะบวชได้ต้องอายุครบ 18 ปี เพราะว่าคนที่จะบวชเป็นภิกษุณีได้นั้นต้องอายุครบ 20 แต่สำหรับหญิงที่แต่งงานแล้ว พระพุทธองค์อนุญาตให้บวชเป็นสิกขมานาได้ตั้งแต่อายุ 12 เพราะว่าคนที่แต่งงานจะได้เรียนรู้ความยากลำบากของชีวิต รู้จักสุข ทุกข์ เมื่อรู้จักทุกข์ก็จะรู้จักสมุทัย นิโรธ มรรค ได้ จนนำไปสู่การบรรลุในที่สุด ตี่ละฉิ่น
ตี่ละฉิ่นอยู่กึ่งกลางระหว่างเพศนักบวชกับฆราวาส ตี่ละฉิ่นที่ถือศีลแปดจะครองผ้าสีชมพูส่วนที่ถือศีลสิบจะครองผ้าสีน้ำตาล โกนศีรษะแต่ไม่โกนคิ้ว ห่มสังฆาฏิสีน้ำตาล แต่จะได้รับการเคารพยกย่องมากกว่าแม่ชีของไทย โดยตี่ละฉิ่นสามารถเข้าอบรมทางศาสนา ปฏิบัติศาสนกิจ บิณฑบาต มีวัดหรือสำนักชีเป็นเอกเทศ และมีการสอบนักธรรมเช่นภิกษุสงฆ์ ฆราวาสจะเรียกตี่ละฉิ่นด้วยความเคารพว่า "ซะหย่าเล" (, ; "อาจารย์น้อย") หรือ "ด่อ" (, ) หากบวชมานานจะเรียกว่า "ซะหย่าจี" แปลว่า "อาจารย์ใหญ่" และมีคำลงท้ายว่า "พะยา" แปลว่า ขอรับหรือเจ้าค่ะ เช่นเดียวกับพระสงฆ์ ชีวิตอารามวาสี
ก่อนบวชเป็นภิกษุ (ภาษาบาลีเรียกว่าภิกขุ) กุลบุตรต้องได้บวชเป็นสามเณรมาก่อน ซึ่งส่วนมากสามเณรจะบรรพชากันตั้งแต่อายุยังน้อย แต่ตามปกติก็จะไม่น้อยกว่าอายุ 8 ปี สามเณรต้องรักษาศีล 10 ข้อ ส่วนการอุปสมบทซึ่งใช้เรียกการบวชเป็นภิกษุจะทำได้เมื่ออายุตั้งแต่ 20 ปีขึ้นไป กรณีภิกษุณีก็มีขั้นตอนอย่างเดียวกันแต่จะต้องใช้เวลาเป็นสามเณรีนานถึง 5 ปี. แม่ชี
นางชี หรือ แม่ชี เป็นนักพรตหญิงในศาสนาพุทธฝ่ายเถรวาท นุ่งขาวห่มขาว โกนศีรษะ ถือศีลแปด อาศัยในวัดเช่นเดียวกับภิกษุ แต่มิได้อุปสมบท บางแห่งจึงถือว่าแม่ชีไม่ใช่นักบวช แต่เป็นอุบาสิกาในพุทธบริษัทสี่เท่านั้น อย่างไรก็ตามในปัจจุบันมีการก่อตั้งสำนักชีโดยเฉพาะเพื่อจะได้ไม่ปะปนกับพระภิกษุซึ่งเป็นเพศชาย บางแห่งมีบทบาทจนเป็นที่ยอมรับในสังคม และบางสำนักนางชีสามารถออกบิณฑบาตรได้เช่นเดียวกับพระสงฆ์ นักพรต
นักพรต (English: monk)[1] คือผู้บำเพ็ญพรต หรือผู้ประพฤติตามข้อกำหนดการปฏิบัติทางศาสนาเพื่อข่มกาย ใจ ของตน[2] นักพรตมีทั้งแบบที่อาศัยอยู่โดดเดี่ยวซึ่งเรียกว่าเฮอร์มิต (hermit) และอาศัยอยู่ร่วมกันเป็นหมู่คณะในอาราม (monastery) ลักษณะการดำรงชีวิตของนักพรตเรียกว่า<b data-parsoid='{"dsr":[579,597,3,3]}'>ลัทธิพรตนิยม (monachism)[3] หรือลัทธิอารามวาสี[4] (monasticism) นักพรตหญิง
พระพุทธศาสนาทุกนิกายมีนักพรตหญิง แต่จะมีสถานะแตกต่างกันไปในแต่ละประเทศ พระไตรปิฎกระบุว่าภิกษุณีเกิดขึ้นครั้งแรกหลังจากพระพุทธองค์ตรัสรู้ได้ 5 พรรษา โดยการประทานครุธรรมแปดประการแก่พระนางมหาปชาบดีโคตมีและเจ้าหญิงศากยะ 500 องค์ ณ เมืองเวสาลี การอุปสมบทแบบนี้เรียกว่า ครุธัมมปฏิคคหณูปสัมปทา ภายหลังทรงบัญญัติ อัฏฐวาจิกาอุปสัมปทา</b>ขึ้นใช้ในแทน คือให้ผู้ขอบวชได้รับจตุตถกรรม 2 ครั้ง คือจากฝ่ายภิกษุณีสงฆ์ก่อน แล้วจึงรับจากภิกษุสงฆ์ เมื่อครบแล้วจึงจะเป็นภิกษุณีโดยสมบูรณ์ ตามพระวินัยปิฎกเถรวาทกำหนดให้ภิกษุณีรักษาสิกขาบท 311 ข้อ ส่วนสามเณรและสามเณรีต้องรักษาศีล 10 ข้อ รวมทั้งเสขิยวัตรอีก 75 ข้อ รวมเป็นสิกขาบท 85 พระพุทธพจนวราภรณ์ (จันทร์ กุสโล)
เดือนตุลาคม พ.ศ. 2475 ได้บรรพาเป็นสามเณร ณ วัดเจดีย์หลวงวรวิหาร โดยมีพระครูนพีสีพิศาลคุณ (ทอง โฆสิโต) เป็นพระอุปัชฌาย์[1] และได้อุปสมบทเมื่อวันที่ ุ กรกฎาคม พ.ศ. 2480 ณ วัดเจดีย์หลวงวรวิหาร โดยมีพระพุทธิโศภน (แหวว ธมฺมทินฺโน) เป็นพระอปัชฌาย์ พระญาณดิลก (พิมพ์ ธมฺมธโร) เป็นพระกรรมวาจาจารย์ และพระครูพุทธิโศภน (ปั๋น) เป็นพระอนุสาวนาจารย์ ได้รับฉายาว่า “กุสโล”[2] แมลงชีปะขาว
"บทความนี้หมายถึงแมลง ชีปะขาวในความหมายอื่นที่หมายถึง หญิงผู้ถือศีลในทางพุทธศาสนา ดูที่: แม่ชี" สิกขมานา
การบวชเป็นสิกขมานา จะบวชได้ต้องอายุครบ 18 ปี เพราะว่าคนที่จะบวชเป็นภิกษุณีได้นั้นต้องอายุครบ 20 แต่สำหรับหญิงที่แต่งงานแล้ว พระพุทธองค์อนุญาตให้บวชเป็นสิกขมานาได้ตั้งแต่อายุ 12 เพราะว่าคนที่แต่งงานจะได้เรียนรู้ความยากลำบากของชีวิต รู้จักสุข ทุกข์ เมื่อรู้จักทุกข์ก็จะรู้จักสมุทัย นิโรธ มรรค ได้ จนนำไปสู่การบรรลุในที่สุด อุบาสก อุบาสิกา
อุบาสก แปลว่า "ผู้นั่งใกล้พระรัตนตรัย" หมายถึงผู้ใกล้ชิดพระพุทธศาสนา ผู้นับถือศาสนาอย่างมั่นคง ถ้าเป็นหญิง ใช้ว่า อุบาสิกา  สิกขมานา
ในกรณีนี้เคยมีประเด็นถกเถียงอยู่ช่วงหนึ่งว่าปัจจุบันนี้สามารถบวชภิกษุณีได้หรือไม่ มีข้อสรุปจากทางพระสงฆ์ฝ่ายเถรวาทว่าพระพุทธองค์ทรงอนุญาตให้มีการบวชเป็นภิกษุณีได้ก็ต่อเมื่อบวชต่อสงฆ์ทั้ง 2 ฝ่าย คือต้องบวชทั้งฝ่ายพระภิกษุสงฆ์ และฝ่ายภิกษุณีสงฆ์เป็นการลงญัตติจตุตถกรรมวาจาทั้งสองฝ่าย จึงจะสามารถเป็นภิกษุณีได้ ดังนั้นในเมื่อภิกษุณีสงฆ์เถรวาทได้เสื่อมสิ้นลงไม่มีผู้สืบต่อ จึงทำให้ในปัจจุบันไม่สามารถทำการบวชผู้หญิงเป็นภิกษุณีฝ่ายเถรวาทได้ การที่มีข้ออ้างว่าสายมหายานสืบสายวงศ์ภิกษุณีสงฆ์ไปก็ไม่สามารถอ้างได้ เพราะการสืบสายทางมหายานมีข้อวินัยและการทำสังฆกรรมบวชภิกษุณีที่ไม่ถูกต้องกับพระไตรปิฎกฝ่ายเถรวาท พระสีวลีเถระ
เนื่องจากพระสีวลีเถระเป็นพระอรหันต์ที่ได้รับการเป็นเอตทัคคะผู้เลิศในทางผู้มีลาภมาก คนไทยเชื่อว่าผู้ใดได้บูชาพระสีวลีเถระแล้ว จะได้รับโชคลาภเงินทองไหลมาเทมา ซึ่งคนไทยก็เชื่ออีกว่าเคยมีผู้หนึ่งเคยได้รับมาแล้วในสมัยพุทธกาลก็คือ มีหญิงสาวคนหนึ่งซึ่งเกิดในตระกูลพ่อค้ามีนามว่า สุภาวดี นางได้เลื่อมใสศรัทธาพระพุทธศาสนา และนับถือพระสีวลีเถระเป็นอย่างยิ่ง  พระแม่เกามารี
พระแม่เกามารี (สันสกฤต: कौमारी อังกฤษ: Kaumari) เป็นเทวสตรี ในศาสนาฮินดู เป็นหนึ่งในคณะเทวีสัปตมาตฤกาทั้ง 7 พระแม่เกามารีทรงถือกำเนิดจากพลังของพระขันทกุมารกับพระแม่เทวเสนาและพระแม่วัลลี บางตำนานก็ว่าเป็นองค์เดียวกับพระแม่เทวเสนา รายนามพระโพธิสัตว์
(จีน: 度母, "Du Mu") - พระโพธิสัตว์ฝ่ายหญิงในพระพุทธศาสนาฝ่ายวัชรยาน เป็นตัวแทนของคุณธรรมแห่งความสำเร็จในกิจการทั้งปวง ถือกันว่าเป็นร่างสำแดงภาคหนึ่งของพระอวโลกิเตศวรโพธิสัตว์ พระโกณฑัญญพุทธเจ้า
พระโกณฑัญญะพุทธเจ้า ประสูติเป็นโกณฑัญญะราชกุมาร ในราชวงศ์กษัตริย์แห่งรัมมวดีนคร พระราชบิดาทรงพระนามว่าพระเจ้าสุนันทะ และพระราชมารดาทรงพระนามว่าพระนางสุชาดา โกณฑัญญะราชกุมารทรงเกษมสำราญอยู่ 10,000 ปี ในปราสาท 3 หลัง ชื่อ รุจิปราสาท สุรุจิปราสาท และสุภะปราสาท มีพระมเหสีพระนามว่า รุจิเทวี และทรงมีสนมนารีแวดล้อมอีก 300,000 นาง วันหนึ่ง โกณฑัญญะราชกุมารทอดพระเนตรเห็นเทวทูตทั้งสี่ คือ คนแก่ คนเจ็บ คนตาย และนักบวช พระองค์จึงมีพระทัยน้อมไปทางบรรพชา เมื่อพระนางรุจิเทวีประสูติพระโอรส พระนามว่า วิชิตเสนะกุมาร จึงได้เสด็จออกบรรพชาด้วยราชรถเทียมม้า มีผู้ออกบรรพชาตามจำนวน 10 โกฏิ
โกณฑัญญะราชกุมารบำเพ็ญความเพียรอยู่ ณ บ้านสุนันทคาม เป็นเวลา 10 เดือน จนถึงวันเพ็ญเดือนวิสาขะ ทรงรับข้าวมธุปายาสจากนางยโสธราธิดาเศรษฐี และรับหญ้า 8 กำจากสุนันทะอาชีวก ปูลาดใต้ต้นสาละกัลยาณี (ต้นขานาง) เป็นโพธิบัลลังก์ ทรงชนะพระยามารและพลยักษ์นับอสงไขย และได้ตรัสรู้เป็นพระวิริยาธิกะสัมมาสัมพุทธเจ้าในคืนนั้น พระโกณฑัญญะพุทธเจ้าทรงแสดงปฐมเทศนา แก่พระภิกษุผู้บรรพชาตามจำนวน 10 โกฏิ ที่เทววัน กรุงอรุนธวดี ทำให้พระภิกษุ 10 โกฏินั้นสำเร็จเป็นพระอริยบุคล
ธรรมาภิสมัยในพุทธกาลของพระโกณฑัญญะพุทธเจ้าบังเกิดขึ้น 3 วาระ คือ ภิกษุณี
ภิกษุณีสายเถรวาทซึ่งสืบวงศ์มาแต่สมัยพุทธกาลด้วยการบวชถูกต้องตามพระวินัยปิฎกเถรวาท ที่ต้องบวชในสงฆ์สองฝ่ายคือทั้งภิกษุสงฆ์และภิกษุณีสงฆ์ ได้ขาดสูญวงศ์ (ไม่มีผู้สืบต่อ) มานานแล้ว คงเหลือแต่ภิกษุณีฝ่ายมหายาน (อาจริยวาท) ที่ยังสืบทอดการบวชภิกษุณีแบบมหายาน (บวชในสงฆ์ฝ่ายเดียว) มาจนปัจจุบัน ซึ่งจะพบได้ในประเทศจีน, เกาหลีใต้, ญี่ปุ่น และศรีลังกา นักพรตหญิง
คณะนักบวชในนิกายแองกลิคันเป็นองค์การของฆราวาสและ/หรือเคลอจีในแองกลิคันคอมมิวเนียนที่รักษาวินัยสามัญ คำว่า "คณะนักบวช" แตกต่างจากศีลบวช (ซึ่งเป็นศีลศักดิ์สิทธิ์ที่โปรดให้แก่บิชอป บาทหลวง และดีกัน) แม้ว่าหลายคณะนักบวชหลายคณะจะมีสมาชิกที่ได้รับศีลบวชอยู่ด้วยก็ตาม พระแม่ตริปุรสุนทรี
พระแม่ตรีปุระสุนทรี (สันสกฤต : त्रिपुरा सुंदरी)(แปลว่า ผู้งามในสามโลก) หรือ พระแม่ลลิตาเทวี เป็นเทวสตรี ในศาสนาฮินดู เป็น ๑ ใน ๑๐ ของพระแม่ทศมหาวิทยา โดยพระแม่ตรีปุระสุนทรียังทรงเป็นพระเทวีผู้อำนาจที่สุดในพระแม่ทศมหาวิทยาเพราะมีพลังวิทยาของพระเทวีในกลุ่มทศมหาวิทยาทั้งหมดมารวมอยู่ในพลังวิทยาของพระแม่ตรีปุระสุนทรีเพียงพระองค์เดียว
พระแม่ตรีปุระสุนทรีทรงมีลักษณะเป็นหญิงสาวอายุ ๑๖ ปี ทรงมีพระเกศาสีดำพร้อมกับมีกลิ่นดอกอโศก, จำปา และปันนาค โดยพระแม่ทรงกำเนิดขึ้นมาเพื่อปราบอสูรนามว่าภันทาสูรที่ออกอาละวาดทั้งสามโลกในยามนั้น และทรงชุบชีวิตพระกามเทพซึ่งโดนพระศิวะเปิดพระเนตรที่สามเผากลายเป็นเถ้าธุลี นักพรตหญิง
ใน Episcopal Church in the United States ยอมรับประชาคมทางศาสนา 2 ประเภทคือ คณะนักบวชกับชุมชนคริสตชน ในบางคณะ ภคินีสามารถรับศีลบวชและประกอบพิธีมหาสนิทได้[9] กนิษฐา วิเชียรเจริญ
ด้วยความมุ่งมั่นและทุ่มเททำงานถึง 50 ปี ทำให้ แม่ชีคุณหญิงกนิษฐา ได้รับยกย่องอย่างกว้างขวางทั้งในประเทศและต่างประเทศ ในฐานะบุคคลที่อุทิศตน เพื่อสังคมอย่างแท้จริง เป็นสตรี 1 ใน 12 คน ที่ได้รับรางวัลสตรีดีเด่นของโลก, เป็น 1 ใน 5 คนที่ได้รับรางวัล Sacred Souls Award, ได้รับรางวัล สตรีดีเด่นในพระพุทธศาสนา, ได้รับโล่เกียรติคุณ ในฐานะบุคคลที่มีผลงานและบทบาทดีเด่น สาขาแก้ไขปัญหาโสเภณี อีกทั้งยังได้รับ ปริญญาศิลปศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขาพัฒนาสังคม จากมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ และ ปริญญาปรัชญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา จากมหาวิทยาลัยรามคำแหง อันตรายิกธรรม
หญิงผู้จะบวชเป็นพระภิกษุณีต้องปราศจากอันตรายิกธรรม 24 ข้อ ได้แก่ เคลอจี
ในหลาย ๆ ประเทศ ภิกษุณีสงฆ์ยังมีอยู่ แต่สายของเถรวาทนั้นสายภิกษุณีสงฆ์ซึ่งมีเฉพาะที่ลังกาได้ขาดช่วงสืบทอดไปตั้งแต่สมัยถูกโปรตุเกสยึดครอง ทางฝ่ายทิเบตก็ไม่เคยมีสายภิกษุณีไปเผยแพร่ ยกเว้นสามเณรี สถานะและอนาคตของภิกษุณีสงฆ์ในดินแดนเหล่านี้จึงยังเป็นที่ถกเถียงกันอยู่ ในประเทศที่ไม่มีภิกษุณีสงฆ์สตรีจึงเลือกบวชด้วยวิธีอื่น เช่น เป็นแม่ชี แต่ก็ไม่ได้รับสิทธิ์และเอกสิทธิ์อย่างนักพรตหญิง พระนางวสุนธาราโพธิสัตว์
พระนางวสุนธาราโพธิสัตว์ ()เป็นพระโพธิสัตว์ฝ่ายหญิงตามความเชื่อของพุทธศาสนามหายาน พุทธศาสนาวัชรยานและศาสนาเต๋า โดยนับถือว่าพระโพธิสัตว์พระองค์หนึ่ง โดยตรงกับพระแม่ธรณีในพุทธศาสนาเถรวาทและพระแม่ปฤถวีหรือพระแม่ภูมี ในศาสนาฮินดู ในประเทศจีนและได้รับการนับถือมากและปรากฎร่วมกันในคณะเทพธรรมบาล. นักบวช
นักบวช หรือ บรรพชิต เป็นผู้สละชีวิตฆราวาสเข้าพิธีบวชตามลัทธิศาสนาต่าง ๆ รายนามพระโพธิสัตว์
(จีน: 觀音, "Guan Yin", เกาหลี: "Guan Um", ญี่ปุ่น: "Kannon", ทิเบต: "Chenrezig", เวียดนาม: "Quán Thế Âm") - พระโพธิสัตว์แห่งความกรุณา ผู้สดับเสียงคร่ำครวญในโลกและคอยช่วยเหลือสรรพสัตว์ให้ข้ามวัฏสงสาร เป็นพระโพธิสัตว์ที่ได้รับการยอมรับอย่างเป็นสากลที่สุดในพุทธศาสนาฝ่ายมหายาน ในประเทศไทยก็มีการนับถือด้วยเช่นกัน โดยใช้ชื่อพระโพธิสัตว์นี้ว่า "เจ้าแม่กวนอิม" ภิกษุณี
จากประเทศศรีลังกา ภิกษุณีสงฆ์ได้ไปสืบสายไว้ในจีน ไต้หวัน และอื่น ๆ อีกมาก จนกระทั่งพุทธศาสนาที่อินเดียและศรีลังกาเสื่อมลงลงไปในช่วงหลัง ทำให้ภิกษุณีฝ่ายเถรวาทซึ่ง<b data-parsoid='{"dsr":[6580,6614,3,3]}'>มีศีลและข้อปฏิบัติที่ยุ่งยาก</b>ไม่สามารถรักษาวงศ์ของภิกษุณีเถรวาทไว้ได้ จึงทำให้<b data-parsoid='{"dsr":[6663,6719,3,3]}'>ไม่มีผู้สืบทอดการบวชเป็นภิกษุณีสายเถรวาทในปัจจุบัน พระแม่มีนากษี
พระแม่มีนากษี (สันสกฤต: मीनाक्षी, มีนากฺษี ทมิฬ: மீனாட்சி, มีนาฏฺจิ อังกฤษ: Meenakshi) เป็นเทวสตรี ในศาสนาฮินดู เป็นอวตารปางหนึ่งของพระแม่ปารวตี พระชายาของพระศิวะ และเป็นพระเชษฐภคินีของพระวิษณุ การบวช
ในพระพุทธศาสนา เรียกการบวชว่าการอุปสมบท () แต่เดิมนั้น การบวชเรียกว่าบรรพชา ( แปลว่า เว้นทั่ว, เว้นจากความชั่วทุกอย่าง) ปัจจุบันคำว่าบรรพชาใช้กับการบวชสามเณร ในขณะที่อุปสมบทใช้กับการบวชพระภิกษุ มิโกะ
มิโกะนั้นมาจากหญิงสาวที่เกิดจากบุตรีของนักบวชที่อุทิศตนให้กับเทพเจ้าและศาลเจ้า (แต่ละศาลเจ้าจะมีเทพเจ้าประจำศาลเจ้า) ในสมัยโบราณหญิงสาวที่จะเป็นมิโกะนั้นจะได้รับสารบางอย่างจากเทพเจ้า และเมื่อทุกอย่างพร้อมแล้วก็จะเป็นส่วนของพิธีกรรมต่อไป แม่ชีเทเรซา
ในวันที่ 7 ตุลาคม พ.ศ. 2493 (ค.ศ. 1950) ท่านอาร์ชบิชอปได้ตั้งกลุ่มของแม่ชีเทเรซาให้เป็นคณะนักบวชคาทอลิก มีชื่อว่า "คณะธรรมทูตแห่งเมตตาธรรม"[10] (Missionaries of Charity) โดยแม่ชีเทเรซาได้เป็นมหาธิการิณี ซึ่งนับตั้งแต่นั้นมาผู้คนส่วนใหญ่มักเรียกแม่ชีเทเรซาว่า คุณแม่เทเรซา (Mother Teresa) พระแม่ศีตลาเทวี
พระแม่ศีตลาเทวี(; ; ) เป็นเทวีในศาสนาฮินดู เป็นที่นิยมบูชาในอินเดียภาคเหนือ รัฐเบงกอลตะวันตก ประเทศเนปาล ประเทศบังกลาเทศ และประเทศปากีสถาน ชาวฮินดูและคัมภีร์ในศาสนาฮินดูนั้นถือพระนางทรงเป็นภาคหนึ่งของพระแม่ปารวตี และทรงมีลักษณะคล้ายคลึงกับพระแม่มารีอัมมันในอินเดียใต้ นักพรตหญิง
ช่วงสหัสวรรษแรก คณะนักบวชทั้งชายและหญิงจะอุทิศตนกับการอธิษฐานและการเพ่งพินิจ มีการตั้งอาราม แอบบีย์ และคอนแวนต์ในที่ชนบทห่างไกล หรือแยกขาดจากโลกภายนอกด้วยการกำหนดเขตพรต ต่อมามีคณะนักบวชภิกขาจารเกิดขึ้นในศตวรรษที่ 13 ซึ่งถือวัตรที่ผสมผสานกันทั้งการอธิษฐานและอุทิศตนต่อพระเจ้าผ่านงานเทศน์ ฟังคำสารภาพบาป ช่วยเหลือผู้ยากไร้ สมาชิกโดยส่วนมากของคณะนักบวชนี้จะถูกเรียกว่าไฟรอาร์ ไม่ใช่นักพรต ในเวลานั้นกฎหมายศาสนจักรยังไม่อนุญาตให้นักบวชหญิงที่ผ่านการปฏิญาณตนอย่างสง่าออกนอกเขตพรต นักบวชหญิงในคณะนักบวชภิกขาจาร เช่น คณะดอมินิกัน คณะออกัสติเนียน คณะคาร์เมไลท์ และคณะกลาริส จึงยังต้องใช้ชีวิตในเขตพรตเหมือนนักพรตในคณะนักบวชอารามิก ในอีกด้านหนึ่งคณะนักบวชหญิงที่เรียกตนเองเป็น congregation เช่น คณะธิดาเมตตาธรรมแห่งนักบุญวินเซนต์ เดอ ปอล จะถือคำปฏิญาณเพื่อทำงานด้านการสอน การรับใช้ผู้ป่วย และงานเมตตาธรรมอื่น ๆ ดังนั้นเมื่อว่าตามการประยุกต์ใช้ นักพรตหญิงจึงหมายถึงนักบวชหญิงที่ถือคำปฏิญานตนอย่างสง่า ขณะที่ภคินี (หรือเรียกทับศัพท์ว่าซิสเตอร์) คือนักพรตหญิงรวมทั้งนักบวชหญิงที่ถือคำปฏิญาณตนอย่างธรรมดา ปัจจุบันคำว่านักพรตหญิงและภคินีจึงมักถูกใช้แทนกันเพื่อหมายถึงนักบวชหญิงด้วยกัน พระสิงคาลมาตาเถรี
พระสิงคาลมาตาเถรี เป็นหนึ่งในภิกษุณีรูปสำคัญในสมัยพุทธกาล ได้รับการยกย่องจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้อยู่ในตำแหน่งเอตทัคคะด้านศรัทธาวิมุตติ คือ ผู้หลุดพ้นกิเลสด้วยศรัทธา กล่าวคือ พระเถรีเพ่งพุทธานุสสติด้วยความศรัทธาอย่างแรงกล้า จนกระทั่งบรรลุเป็นพระอรหันต์  องค์กรนานาชาติศากยธิดาเพื่อพุทธสาวิกา
การประชุมนานาชาติขององค์กรจัดขึ้นทุกสองปี การประชุมนี้เป็นการรวมตัวสมาชิกคนหนึ่งของโบสถ์, แม่ชี และพระสงฆ์จากประเทศต่าง ๆ ทั่วโลก เพื่อแบ่งปันประสบการณ์, การวิจัย และการสนับสนุนโครงการต่าง ๆ เพื่อปรับปรุงสถานภาพของสตรีชาวพุทธ—โดยเฉพาะอย่างยิ่งในประเทศกำลังพัฒนา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1987 ได้จัดประชุมนานาชาติเกี่ยวกับสตรีชาวพุทธในทวีปเอเชียมาแล้วถึง 13 ประเทศและอีก 3 ประเทศในทวีปอเมริกาเหนือ การประชุมมีเอกสาร, การประชุมเชิงปฏิบัติการ และการแสดงในหัวข้อที่เกี่ยวข้องกับสตรีชาวพุทธ การพบกันทั่วโลกนี้เปิดกว้างสำหรับทุกคน โดยไม่คำนึงถึงเพศ, เชื้อชาติ หรือศาสนา สำหรับการประชุมศากยธิดาครั้งที่ 14 ได้จัดขึ้นในปี ค.ศ. 2015 ที่ยกยาการ์ตา ประเทศอินโดนีเซีย ส่วนการประชุมศากยธิดาครั้งที่ 15 จะจัดขึ้นในปี ค.ศ. 2017 ที่ฮ่องกง กุลบุตร
กุลบุตร หรือ กุลธิดา เป็นศัพท์ที่ปรากฏในคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา แปลว่าบุตรแห่งสกุลหรือคนในตระกูล ในพระไตรปิฎกใช้ศัพท์กุลบุตรมากโดยเฉพาะในพระวินัยปิฎก มหาวรรค ทายัชชภาณวาร ที่พระพุทธเจ้าทรงอนุญาตวิธีการบรรพชาอุปสมบทแก่บุคคล โดยใช้คำว่า "กุลบุตร" แทนผู้ที่จะบวช (ในทางปฏิบัติในประเทศไทยจะนิยมใช้คำว่า นาค แทนผู้ที่จะบวช) ทำให้ในตำราพระพุทธศาสนานิยมเรียกผู้จะบวชเป็นพระภิกษุสามเณรว่ากุลบุตร โดยอนุโลมให้เรียกกับสตรีที่จะบวชชีสมาทานศีล 8 ว่า กุลธิดา อุปสมบท
อุปสมบท (อ่านว่า อุปะ-, อุบปะ-) แปลว่า "การเข้าถึง" คือการบวช เป็นศัพท์เฉพาะในศาสนาพุทธ ใช้หมายถึงการบวชเป็นภิกษุและภิกษุณี เรียกเต็มว่า อุปสมบทกรรม  พระแม่ฉินนมัสตา
พระแม่ฉินนมัสตา (สันสกฤต : छिन्नमस्ता) เป็นเทวสตรี ในศาสนาฮินดู เป็นพระเทวี ๑ ใน ๑๐ ของพระแม่ทศมหาวิทยา พระแม่ฉินนมัสตาถือว่าทรงเป็นแหล่งพลังของถิตถีเพศทั้งปวง นอกจากนี้พระแม่ฉินนมัสตาทรงเป็นที่นับถือของชาวทิเบตอีกด้วย กาลี
พระแม่กาลี หรือ กาลิกา (काली, Kālī, แปลว่า หญิงดำ) เป็นปางหนึ่งของพระอุมาเทวี ในศาสนาพราหมณ์-ฮินดู มีกายสีดำสนิท มีลักษณะดุร้าย มี ๑๐ พระกร ถืออาวุธร้ายอยู่ในพระกรทั้งสิบนั้น แลบลิ้นยาวถึงทรวงอก ที่ริมฝีปากมีเลือดไหลหยดเป็นทางยาว เครื่องประดับเป็นหัวกะโหลก มีงูใหญ่ร้อยคาดองค์ดั่งสังวาลย์ แม่ชีเทเรซา
พ.ศ. 2474 (ค.ศ. 1931) แอ็กเนสตัดสินใจเข้าพิธีปฏิญาณตนเป็นนักพรตหญิงคณะภคินีพระนางมารีย์พรหมจารีที่อารามโลเรโต ในเมืองดาร์ลีจิงเป็นครั้งแรก และตอนนี้เองที่แอ็กเนสได้รับศาสนนาม (ชื่อทางศาสนา) ว่า<b data-parsoid='{"dsr":[4798,4815,3,3]}'>ภคินีเทเรซา ซึ่งมาจากนามของนักบุญเทเรซาแห่งพระกุมารเยซู และได้ปฏิญาณตนตลอดชีพในปี พ.ศ. 2480 (ค.ศ. 1937) นักบวช
ส่วนในศาสนาอเทวนิยม เช่น ศาสนาพุทธ นักบวชคือผู้เข้าสู่ธรรมวินัย ปฏิบัติตามหลักพรหมจรรย์คือศีล สมาธิ ปัญญา เพื่ออบรมขัดเกลาชีวิต มุ่งตรงต่อนิพพาน เรียกภิกษุบ้าง สมณะบ้าง ทำหน้าที่อบรมตนและช่วยเหลือสังคม อุปสมบท
ส่วนคำว่า บรรพชา ซึ่งหมายถึงการบวชเป็นสามเณรสามเณรี สิกขมานา แม่ชี และพราหมณ์ (ผู้ถืออุโบสถศีล) ส่วนอาชีวัฏฐมกศีลแม้บางคนอาจถือแล้วนุ่งขาวปฏิบัติธรรม แต่จะไม่ใช่การบรรพชาแต่เป็นเพียงการรับศีลที่สูงกว่าปัญจศีลเท่านั้น ภิกษุณีจิ้งเจี่ยน
ท่านได้อุปสมบทอย่างเป็นทางการ กลางน้ำพร้อมกับภิกษุณีอีก 3 รูป ปรากฏว่ามีกลิ่นหอมประหลาด ซึ่งว่ากันว่าเป็นการสรรเสริญคุณธรรมของภิกษุณีจิ้งเจี่ยน ภิกษุณีจิ้งเจี่ยนยังคงสอนและเผยแพร่ธรรมจนมีผู้คนศรัทธามากมาย เคลอจี
ในพุทธศาสนาเคลอจีจะหมายถึงพระสงฆ์ ซึ่งประกอบด้วยภิกษุสงฆ์และภิกษุณีสงฆ์ คณะสงฆ์นี้พระพุทธเจ้าทรงก่อตั้งขึ้นเมื่อราวศตวรรษที่ 5 ก่อนคริสต์ศักราช ตามที่คัมภีร์บันทึกไว้ ระบุว่าภิกษุและภิกษุณีในสมัยพุทธกาลจะต้องอยู่โสด ใช้ชีวิตสมถะเรียบง่าย เน้นการเจริญสมาธิภาวนา ถือพรตจาริกไปเรื่อยๆ เป็นเวลา 9 เดือน และอยู่จำพรรษาอีก 3 เดือนในช่วงเข้าพรรษา แต่ในปัจจุบันบทบาทของคณะสงฆ์เปลี่ยนแปลงไปในบางประเทศ เช่น ในญี่ปุ่นและบางนิกายในเกาหลี อนุญาตให้นักบวชในพุทธศาสนาแต่งงานได้ นักบวชดังกล่าวจึงไม่ถือวัตรอย่างนักพรต (แต่ชีส่วนมากยังคงถือพรหมจรรย์) ส่วนนิกายเถรวาท เช่น พุทธศาสนาในประเทศไทย พม่า กัมพูชา และศรีลังกา ยังคงให้พระสงฆ์ใช้ชีวิตอย่างนักพรต (เรียกว่า ชีวิตอารามวาสี) โดยเฉพาะห้ามมิให้พระภิกษุแตะต้องกายสตรี หรือแม้แต่ทำงานอย่างทางโลก พระแม่มาเหศวรี
พระแม่มเหศวรี()เป็นเทวีในศาสนาฮินดูองค์หนึ่งในคณะของพระแม่สัปตมาตฤกา โดยถือว่าเป็นพลังของพระอิศวรและพระอุมาเทวี ในศาสนาฮินดูและยังปรากฏเทวรูปในประเทศไทยที่ประเทศไทยเทวสถานโบสถ์พราหมณ์ กรุงเทพมหานครโดยประดิษฐานในบุษบกขนาบข้างร่วมกับเทวรูปพระนารายณ์และเทวรูปพระลักษมี ในหอพระนารายณ์. ทั้งยังปารกฎในจิตรกรรมฝาผนังวัดบวรสถานสุทธาวาสและสมุดข่อยตำราเทพเจ้าในช่วงต้นของกรุงรัตนโกสินทร์. กาสาวพัสตร์
คำว่า กาสาวพัสตร์ ในความหมายรวมๆ ก็คือผ้าเหลืองซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของความเป็นภิกษุสามเณรในพระพุทธศาสนา เช่น แม่พูดกับลูกว่า “ลูกเอ๋ย บวชให้แม่ได้เห็นชายผ้าเหลืองสักพรรษานะลูก” คำว่า ผ้าเหลือง ในที่นี้ก็คือผ้ากาสาวพัสตร์ นั่นเอง ศาสนาพุทธ
พระพุทธศาสนา หรือ ศาสนาพุทธ (Pali: buddhasāsana พุทฺธสาสนา, Sanskrit: buddhaśāsana พุทธศาสนา) เป็นศาสนาที่มีพระพุทธเจ้าเป็นศาสดา มีพระธรรมที่พระองค์ตรัสรู้ชอบด้วยพระองค์เอง และตรัสสอนไว้เป็นหลักคำสอนสำคัญ มีพระสงฆ์ (ภิกษุ ภิกษุณี) สาวกผู้ตัดสินใจออกบวชเพื่อศึกษาปฏิบัติตนตามคำสั่งสอน ธรรม-วินัย ของพระบรมศาสดา เพื่อบรรลุสู่จุดหมายคือพระนิพพาน และสร้างสังฆะ เป็นชุมชนเพื่อสืบทอดคำสอนของพระบรมศาสดา รวมเรียกว่า พระรัตนตรัย นอกจากนี้ในพระพุทธศาสนา ยังประกอบคำสอนสำหรับการดำรงชีวิตที่ดีงาม สำหรับผู้ที่ยังไม่ออกบวช (คฤหัสถ์ - อุบาสก และอุบาสิกา) ซึ่งหากรวมประเภทบุคคลที่ที่นับถือและศึกษาปฏิบัติตนตามคำสั่งสอนของพระบรมศาสดา แล้วจะจำแนกได้เป็น 4 ประเภท คือ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา หรือที่เรียกว่า พุทธบริษัท 4 หญิงชาวฮุ่ยอัน
หญิงชาวฮุ่ยอันนับถือศาสนาอย่างเดียวกับชาวจีนฮั่นคือ ศาสนาพื้นบ้านจีน, ลัทธิเต๋า หรือศาสนาพุทธ ศาสนาพุทธในประเทศญี่ปุ่น
จากนโยบายเดิมที่มีใช้กันในประเทศโดยรวมทั้งปรับตัวเพื่อความอยู่รอดจนคุ้นชินผู้คนส่วนหนึ่งไม่เห็นแปลกอย่างไร ต่อ ๆ มา นักบวชในศาสนาพุทธในญี่ปุ่นนิกายต่าง ๆ ส่วนใหญ่จึงมีครอบครัวภรรยาและบุตรสืบกันมา อีกเช่นเคยไม่ว่าที่ไหนหมู่คณะใดก็ย่อมมีที่ยกเว้นและต่างไปจากชนเหล่านั้น นักบวชที่เป็นพระระดับเจ้าอาวาสบางรูปและพระสงฆ์นักบวชที่ตั้งใจเคร่งเอาจริงเอาจังเอาพ้นทุกข์ก็ได้ยึดเอาพระธรรมวินัยเป็นหลักที่ตั้งประเภทที่ ยอมตายดีกว่าล้มเลิก จึงได้ทางหลุดรอดจากค่านิยมคำบีบบังคับตนที่ว่าที่เป็นความจำเป็นไปได้และปลีกวิเวกไปปฏิบัติอยู่อย่างสงบ ตำแหน่งพระนักบวชในศาสนาพุทธของทางญี่ปุ่นยังสืบทอดเป็นมรดกแก่บุตรคนโตที่ส่งต่อตำแหน่งกันในครอบครัวได้ด้วย นักบวชในศาสนาพุทธในญี่ปุ่นจัดเป็นอาชีพหนึ่ง เรียกว่า อาชีพพระ พระสงฆ์
พระสงฆ์ จัดเป็นหนึ่งในพระรัตนตรัย ซึ่งได้แก่ พระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์ โดยพระสงฆ์ในพระรัตนตรัยหมายถึงเฉพาะพระอริยสงฆ์ คือบุคคลไม่ว่าคฤหัสถ์หรือนักบวช และไม่ว่ามนุษย์หรือเทวดา ที่ปฏิบัติธรรมจนได้บรรลุมรรคผล แต่โดยทั่วไปมักเข้าใจว่าพระสงฆ์คือภิกษุหรือภิกษุณี คือมนุษย์ที่ได้ฟังคำสั่งสอนแล้วเกิดความเลื่อมใสจนสละเรือนออกบวชตามพระพุทธเจ้า เพราะต้องการจะได้บรรลุธรรมตามพระพุทธเจ้าสั่งสอนไว้ ถือเป็นนักบวชในพระพุทธศาสนา พระภิกษุปฏิบัติตามสิกขาบทที่กำหนดไว้จำนวน 227 ข้อ ส่วนพระภิกษุณีรักษาสิกขาบท 311 ข้อ บางครั้งเรียกว่าสงฆ์ ภิกษุรูปแรกในพระศาสนาของพระโคตมพุทธเจ้าคือพระอัญญาโกณฑัญญะ กาสาวพัสตร์
กาสาวพัสตร์ (อ่านว่า กาสาวะพัด) แปลว่า "ผ้าที่ย้อมด้วยน้ำฝาด" ( "กาสาว"; "กาษาย"; ; ; ; ) เป็นคำเรียกผ้าที่พระสงฆ์ใช้นุ่งห่ม ผ้านุ่งห่มของพระสงฆ์ไม่ว่าจะเป็นสีเหลือง สีแก่นขนุนหรือสีกรัก ก็เรียกว่าเป็นผ้ากาสวพัสตร์ทั้งสิ้น ถือว่าเป็นของสูง เป็นของพระอริยะ เป็นเครื่องนุ่งห่มของพระพุทธเจ้าที่ทรงประทานอนุญาตให้พระสาวกใช้ได้ จัดเป็นสัญลักษณ์ของพระพุทธศาสนาอย่างหนึ่ง กะเทย
ศาสนาพุทธเรียกกะเทยว่า บัณเฑาะก์ ในพระวินัยปิฎกใช้คำนี้หมายถึงบุรุษที่พอใจมีเพศสัมพันธ์กับบุรุษโดยมีความรู้สึกตนเหมือนเป็นสตรี ในสมัยพุทธกาลได้มีกะเทยบวชเป็นภิกษุ แล้วไปชวนภิกษุสามเณรมีเพศสัมพันธ์ แต่ถูกภิกษุสามเณรเหล่านั้นขับไล่ ภิกษุกะเทยจึงไปชวนพวกคนเลี้ยงช้างและคนเลี้ยงม้ามีเพศสัมพันธ์ด้วย เมื่อคนเลี้ยงช้างคนเลี้ยงม้าเหล่านั้นมีเพศสัมพันธ์กับภิกษุกะเทยแล้วก็ไปโพนทะนาว่า ภิกษุในพระพุทธศาสนานี้ถ้าไม่ใช่กะเทย ก็เคยมีเพศสัมพันธ์กับกะเทย ภิกษุได้ยินจึงนำเรื่องกราบทูลพระพุทธเจ้า พระองค์จึงรับสั่งมิให้อุปสมบทกะเทยอีก กะเทยที่อุปสมบทแล้วก็ให้สึกเสีย กะเทยจึงเป็นบุคคลจำพวกแรกในบุคคล 11 จำพวกที่ไม่ทรงอนุญาตให้อุปสมบท ปริพาชก
พระสาวกสาวิกาของพระพุทธเจ้าที่เคยบวชเป็นปริพาชกปริพาชิกามาก่อนมีจำนวนมาก ที่สำคัญเช่น พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ พระกุณฑลเกสีเถรี โพสพ
แม่โพสพมีลักษณะ "...เป็นหญิงสาวท่าทางอ่อนช้อยสวยงาม ภาพของนางที่สร้างขึ้นเพื่อเคารพบูชาเป็นท่านั่งพับเพียบ มือขวาถือรวงข้าวมือซ้ายถือถุงข้าว แต่งกายนุ่งผ้าถุงห่มผ้าสไบเฉียงแบบหญิงในวังสมัยก่อน" แม้พระแม่โพสพจะมีมาเนิ่นนานก่อนการรับศาสนาพราหมณ์แต่ถือกันว่าเป็นพระภาคหนึ่งของพระลักษมี บ้างก็ว่าเดิมเป็นชายาองค์หนึ่งของพระอินทร์ ชื่อ "พระสวเทวี" (เพื่อโยงชื่อโพสพเข้ากับชื่อชายาพระอินทร์ นั่นคือให้ 'สพ' แผลงมาจาก 'สว' ส่วน โพอาจจะมาจากชื่อ ไพสพ ของเทวดารักษาทิศอีสาน) บ้างก็ว่าคือท้าวกุเวร หรือท้าวเวสสุวรรณ เทพเจ้าประจำทิศเหนือ ซึ่งเป็นคติที่รับมาจากอินเดีย โดยท้าวกุเวรนั้นเป็นบุรุษรูปร่างอ้วนท้วน พุงพลุ้ย ในพระหัตถ์ถือถุงเงิน ด้วยเป็นเทพเจ้าแห่งทรัพย์สิน แต่ไทยปรับเปลี่ยนมาเป็นเทวสตรี และกลายเป็นเทพเจ้าแห่งข้าว  พระแม่โมกัมพิกา
พระแม่โมกัมพิกา (สันสกฤษ: मूकाम्बिका กันนาดา: ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ เตลูกู: మూకాంబిక ทมิฬ: மூகாம்பிகை อังกฤษ: Mookambika) หรือมูกัมพิกาหรือมูกัมพิไก ตามสำเนียงของภาษาทมิฬ เป็นเทวีท้องถิ่นในอินเดียภาคใต้ และมีชื่อเสียงโด่งดังมากในอินเดียใต้ เทวสถานของพระนาง อยู่ในตำบลกลลูรุ เมืองกุณฑาปุระ เขตอุฑุปิ รัฐกรณาฏกะ ชื่อตำบลกลลูรุ เป็นสำเนียงภาษากันนาดาโดยเฉพาะ ส่วนภาษาอื่นจะเรียกว่า กลลูร โดยรูปลักษณ์ของพระนางมี4พระกร ทรงถือจักร สังข์ ทำมืออภัยมุทราและวราทามุทรา และทรงสิงห์ทรงฉลองพระองค์ด้วยพระภูษาสีแสด ทรงประดับประดาด้วยมาลาดอกไม้นานาชนิด พระวรกายสีทองอร่ามงามทั้งองค์ และยังสร้างเป็นภาพยนตร์เรื่อง กลลูร ศรี มูกัมพิกา (กันนาดา: ಕೊಲ್ಲೂರ ಶ್ರೀ ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ) ในปี1993หรือพ.ศ. 2536 อีกด้วย องค์กรนานาชาติศากยธิดาเพื่อพุทธสาวิกา
องค์กรดังกล่าวก่อตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 1987 ที่พุทธคยา ประเทศอินเดีย ซึ่งองค์กรนานาชาติศากยธิดาเพื่อพุทธสาวิกาเป็นพันธมิตรของสตรีและบุรุษที่ได้รับการก่อตั้งขึ้นเมื่อสิ้นการประชุมนานาชาติเรื่องพุทธสตรีครั้งแรก โดยจัดขึ้นที่พุทธคยา ที่ซึ่งทะไลลามะที่ 14 เป็นผู้แสดงปาฐกถาพิเศษ คำว่า "ศากยธิดา" หมายถึง "ธิดาของพระพุทธเจ้า" และใช้เป็นครั้งแรกในที่ประชุม ส่วนความคิดริเริ่มในการสร้างองค์กรมาจากอัยยา เขมา, การ์มา เลกเช โซโม, ดร.ฉัตรสุมาลย์ กบิลสิงห์ (ฉายาปัจจุบันภิกษุณีธัมมนันทา) และคาโรลา โรลอฟฟ์ (ฉายาปัจจุบันภิกษุณีจำปา เจริญ) ซึ่งปัจจุบัน องค์กรนานาชาติศากยธิดาเพื่อพุทธสาวิกามีสมาชิกเกือบ 2,000 คนใน 45 ประเทศทั่วโลก สาขาแห่งชาติขององค์กรได้รับการก่อตั้งขึ้นในประเทศออสเตรเลีย, แคนาดา, ฝรั่งเศส, เยอรมนี, เกาหลี, เนปาล, โปรตุเกส, สเปน, ไต้หวัน, สหราชอาณาจักร และสหรัฐ ซึ่งปัจจุบันมีสาขาใหม่ในประเทศอินโดนีเซีย, มาเลเซีย, มองโกเลีย, รัสเซีย และเวียดนาม ภิกษุณี
ดังนั้นภิกษุณีที่ทรงอุปสมบทให้องค์แรกได้แก่ พระมหาปชาบดีโคตมีเถรี ซึ่งบวชเป็นภิกษุณีรูปแรกด้วยการรับครุธรรมแปดประการ (ท่านเป็นรูปเดียวที่บวชด้วยวิธีเช่นนี้) แคทเธอริน (ชื่อ)
แคทเธอริน หรือ แคทเธอนีน (ภาษาอังกฤษ: Katharine หรือ Kathernyn) เป็นชื่อที่ใช้สำหรับสตรีที่นิยมใช้กันในประเทศที่นับถือคริสต์ศาสนา เพราะเป็นชื่อที่มาจากนักบุญหญิงคนแรกๆ ของคริสต์ศาสนา -- นักบุญแคทเธอรินแห่งอเล็กซานเดรีย สามารถสะกดได้หลากหลายรูปแบบ โดยที่ความหมายมีเพียงหนึ่งเดียว คือ ความสะอาด บริสุทธิ์ (ในทางคริสต์ศาสนา แปลว่าหญิงสาวผู้บริสุทธิ์) พระนางสิริมหามายา
มายาเทวี () หรือ สิริมหามายา เป็นพระมารดาของพระโคตมพุทธเจ้า พระศาสดาแห่งศาสนาพุทธ และเป็นพระเชษฐภคินีของพระมหาปชาบดีโคตมีเถรี ภิกษุณีรูปแรกในพระพุทธศาสนา สามเณร
สามเณร และ สามเณรี แปลว่า เหล่ากอของสมณะ, หน่อเนื้อของสมณะ หมายถึงนักบวชชายในพระพุทธศาสนาที่มีอายุน้อย ยังมิได้รับการอุปสมบทเป็นพระภิกษุ ถ้าเป็นนักบวชหญิงอายุน้อยเรียกว่า สามเณรี ประเพณีปอยส่างลอง
วันสุดท้าย คือ "วันบวช" พิธีของวันนี้จะเริ่มด้วยการนำลูกแก้วไปยังวัด พอถึงวัด ลูกแก้วทั้งหมดก็จะกล่าวขออนุญาตเพื่อทำการบรรพชาจากพระผู้ใหญ่ เมื่อท่านได้อนุญาต ลูกแก้วก็จะพร้อมกันกล่าวคำปฏิญาณตน และอาราธนาศีล แล้วจึงเปลี่ยนเครื่องแต่งกายจากชุดเสื้อผ้าส่างลองที่สวยงามมาเป็นผ้ากาสาวพัตร์สีเหลือง และเป็นก็สามเณรอย่างสมบูรณ์ โดยอาจจะอยู่หลายเดือนเพราะว่าเป็นช่วงปิดเทอมหรืออยู่ 2-3 อาทิตย์ก็ได้[3] ปริพาชก
ปริพาชก แปลว่า "ผู้ท่องเที่ยวไป, ผู้จาริกไป" หมายถึงนักบวชหรือนักพรตผู้ถือการท่องเที่ยวจาริกไปในที่ต่างๆ ปริพาชกใช้เรียกนักบวชชาย หากเป็นนักบวชหญิงใช้ว่า ปริพาชิกา ภิกษุณี
หมวดหมู่:อภิธานศัพท์ศาสนาพุทธ พระพุทธเจ้า
ผู้ปรารถนาจะเป็นพระพุทธเจ้าต้องบำเพ็ญบารมีเป็นพระโพธิสัตว์ก่อน เมื่อบารมีเต็มแล้วจึงจะได้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าในชาติสุดท้าย พระพุทธเจ้าทุกพระองค์มีลักษณะพิเศษตรงกันคือ[2] เป็นมนุษย์เพศชายเกิดในวรรณะกษัตริย์หรือพราหมณ์ พระวรกายสมบูรณ์ด้วยมหาปุริสลักขณะ ก่อนออกผนวชจะอภิเษกสมรสมีพระโอรสพระองค์หนึ่ง หลังจากนั้นทรงพบเทวทูตทำให้ตัดสินใจออกผนวช วันออกผนวชจะตรงกับวันเพ็ญเดือนอาสาฬหะ ศาสนาพุทธในประเทศไทย
ในสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ ทรงปกครองบ้านเมืองด้วยความสงบร่มเย็น ทรงทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา ผนวชเป็นเวลา 8 เดือน เมื่อ พ.ศ. 1998 และทรงให้พระราชโอรสกับพระราชนัดดาผนวชเป็นสามเณรด้วย สันนิษฐานว่าเป็นการเริ่มต้นของประเพณีการบวชเรียนของเจ้านายและข้าราชการ ในรัชสมัยของพระองค์ ได้มีการรจนาหนังสือมหาชาติคำหลวง ใน พ.ศ. 2025 นักพรตหญิง
โครงสร้างและหน้าที่ของคณะนักบวชแองกลิคันคล้ายคลึงกับคณะนักบวชคาทอลิก ประชาคมนักบวชแบ่งออกได้เป็นคณะนักบวชแบบ order ซึ่งสมาชิกจะถือคำปฏิญาณตนอย่างสง่า และคณะนักบวชแบบ congregation ที่สมาชิกถือคำปฏิญาณตนอย่างธรรมดา สามเณร
คำว่า สามเณร สามเณรี เป็นศัพท์เฉพาะในพระพุทธศาสนา เป็นศัพท์บัญญัติที่ใช้เรียกนักบวชในพระพุทธศาสนาโดยเฉพาะ ไม่สาธารณะทั่วไป แม่ชี
แต่เดิมคำว่า "ชี" เป็นชื่อนักบวชประเภทหนึ่งที่นุ่งขาวห่มขาว เรียกว่า ชีปะขาว, ชีผ้าขาว หรือฤๅษีชีไพร แต่ปัจจุบันใช้เรียกสตรีที่ถือบวชโกนศีรษะและคิ้ว ที่นุ่งขาวห่มขาว  ทักษิเณศวรกาลีมนเทียร
ทักษิเณศวรกาลีมนเทียร ( "ทกฺษิเณศวร กาลี มนฺทิร"; ; ) เป็นวัดในศาสนาฮินดู ตั้งอยู่ในเมืองทักษิเณศวร ใกล้กับเมืองโกลกาตา ในประเทศอินเดีย โดยมีพระแม่กาลีที่มีพระนามว่า พระแม่ภวาตาริณี (भवतारिणी) เป็นประธานของวัด วัดแห่งนี้สร้างขึ้นในปี ค.ศ. 1855 โดย รานี ราชโมนี ซึ่งเป็นผู้ที่ศรัทธาต่อพระแม่กาลีอย่างแรงกล้า วัดแห่งนี้มีชื่อเสียงในด้านความสัมพันธ์กับ สวามีรามกฤษณะ ผู้เป็นศิษย์เอกแห่งพระแม่กาลี ข้างในวัดนี้มีเทวรูปพระแม่ภวาตาริณีซึ่งฉลองพระองค์อย่างงดงามยิ่งนัก วัดนี้เป็นสถานที่ถ่ายภาพยนตร์เรื่อง "เจ ทักษิเณศวร กาลี มา" (जय दक्षिणेश्वर काली माँ) ในปี ค.ศ. 1996 วัดนี้เป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์มาก มีทั้งชาวอินเดีย ชาวบังคลาเทศ และทุกคนทั่วทุกสารทิศมากราบไหว้ขอพรจากพระแม่กาลี บาทหลวง
นักบวชหญิงในนิกายคาทอลิกจะไม่มีสิทธิ์รับศีลบวช จึงมีสถานะสูงสุดที่ซิสเตอร์ ไม่สามารถเป็นบาทหลวงหญิงได้ แต่นักบวชชายสามารถรับศีลบวชเป็นบาทหลวงได้ เมื่อเป็นบาทหลวงแล้วก็ยังคงอยู่ในสังกัดคณะนักบวชอยู่ โดยมีอธิการเป็นหัวหน้า อธิการคณะจะขึ้นตรงต่ออัคราธิการ (superior general - บางคณะก็เรียกว่ามหาธิการ) อีกต่อหนึ่ง และอัคราธิการจะขึ้นตรงต่อพระสันตะปาปาถ้าคณะนั้นเป็นสิทธิของพระสันตะปาปา (pontifical right) หรือขึ้นต่อมุขนายกประจำมุขมณฑลถ้าเป็นคณะที่เป็นสิทธิของมุขมณฑล (diocesan right) พระแม่วัลลี
พระแม่วัลลี () เป็นเป็นเทพสตรีในศาสนาฮินดู เป็นพระชายาองค์ที่สองของ พระขันทกุมาร และมีความเกี่ยวกับตำนานพื้นเมืองของดินแดนกัตรคามในฐานะเทพสตรีผู้มาจากดินแดนนี้. คณะกลาริส
คณะพัวร์แคลร์ส () หรือที่ชาวคาทอลิกในประเทศไทยเรียกว่า คณะกลาริส (Clarisse) เป็นคณะนักบวชคาทอลิกหญิงประเภทคณะนักบวชอารามิก ก่อตั้งโดยนักบุญฟรังซิสแห่งอัสซีซีและนักบุญกลาราแห่งอัสซีซี นักบวชในคณะนี้เน้นการดำเนินชีวิตแบบยากจน เน้นการสวดภาวนา อธิการอาราม
อธิการอาราม () เป็นสมณศักดิ์สำหรับนักพรตที่เป็นอธิการของอาราม พบในหลายศาสนารวมทั้งศาสนาคริสต์ ถ้าเป็นนักพรตหญิงเรียกว่าอธิการิณีอาราม ส่วนอธิการอารามในศาสนาพุทธเรียกว่า "เจ้าอาวาส" หรือ "สมภาร" ภิกษุณี
ต่อมาพระมหาปชาบดีโคตมีเถรี ผู้เป็นพระน้านางและพระมาตุจฉา หรือพระมารดาเลี้ยงของเจ้าชายสิทธัตถะ ท่านได้มีศรัทธาอยากออกบวชจึงทูลอ้อนวอนขอบวชต่อพระพุทธเจ้าถึงสามครั้งสามครา แต่ก็ไม่เป็นผล จนกระทั่งพระอานนท์ได้ทูลขอให้ พระพุทธเจ้าจึงทรงอนุญาต โดยมีเงื่อนไขว่า พระนางปชาบดีโคตมีจะต้องรับเอาครุธรรมแปดประการ (แปลว่าข้อปฏิบัติที่หนักและทำได้ยาก) ไปปฏิบัติ นางกวัก
หลังการรับศาสนาฮินดูและศาสนาพุทธ ได้มีการนำเสนอที่มาของนางกวักว่ามีต้นกำเนิดในประเทศอินเดียมาแต่ยุคพุทธกาล นางกวักมีนามเดิมว่าสุภาวดี เกิดที่เมืองมิจฉิกาสัณฑนคร เป็นธิดาของสุจิตต์พราหมณ์ กับมารดาชื่อสุมณฑา ครั้นจำเริญวัยได้เดินทางไปค้าขายกับบิดา ระหว่างทางได้พบกับพระอรหันต์สองคือพระมหากัสสปะและพระสีวลี ซึ่งได้ประสาทพรให้นางสุภาวดีให้เป็นผู้เจริญร่ำรวยจากการค้าขาย ทำให้ครอบครัวของนางร่ำรวยขึ้น โดยสุภาวดีและครอบครัวมักทำบุญและบริจาคทานอยู่เป็นนิจ หลังนางสุภาวดีเสียชีวิตจึงมีการสร้างรูปขึ้นมาเคารพบูชา พระราณีสตี
พระราณีสตี () หรือที่นิยมเรียกว่า ดาดีจี ( "พระแม่ย่า") เป็นคำเรียกรวมเทวีท้องถิ่นในรัฐราชสถาน ที่อาศัยระหว่างช่วงศตวรรษที่ 13 ถึงศตวรรษที่ 17 และได้กระทำพิธีสตีหรือพิธีโจฮา ในโบสถ์พราหมณ์ต่าง ๆ ในรัฐราชสถานและที่อื่น ๆ ได้อุทิศและเพื่อรำลึกถึงการเสียสละของสตรีเหล่านี้และเป็นนิยมบูชาและสักการะมากในอินเดียเหนือ ในประเทศไทย มีเทวรูปพระพักตร์ของพระราณีสตีที่วัดเทพมณเฑียร กรุงเทพมหานคร และวัดเทพมณเฑียร เชียงใหม่ สิทธิสตรีในกัมพูชา
หญิงมีบทบาทในศาสนาพุทธและการเข้าร่วมพิธีกรรมและงานเฉลิมฉลองทางศาสนา หญิงที่มีอายุมากหรือเป็นหม้ายมักบวชชี
ใน พ.ศ. 2547 มีสตรีกัมพูชา 45% ที่รู้หนังสือและมีเพียง 16% ที่จบการศึกษาระดับมัธยมศึกษาตอนต้น สาเหตุที่ทำให้เด็กหญิงในกัมพูชามีการศึกษาน้อยมีหลายประการ เช่น ต้องเลี้ยงน้องอยู่กับบ้าน ทำงานบ้าน หรือโรงเรียนอยู่ไกลเกินไป แต่แนวโน้มการศึกษาของหญิงในกัมพูชากำลังเพิ่มขึ้น ใน พ.ศ. 2547 20% ของผู้สำเร็จการศึกษาจากมหาวิทยาลัยเป็นผู้หญิง
ก่อน พ.ศ. 2523 หญิงกัมพูชาที่มีบทบาททางการเมืองมีน้อยมาก แต่หลังจาก พ.ศ. 2536 เป็นต้นมา มีหญิงเข้าร่วมในการเมืองและองค์ต่างๆมากขึ้นเพื่อเคลื่อนไหวเกี่ยวกับสิทธิสตรี ใน พ.ศ. 2537 สมาชิกสมัชชาแห่งชาติเป็นหญิง 10% สมาชิกสภาระดับชุมชนเป็นหญิง 8%.
สถานะทางกฎหมายในกัมพูชา ระบุว่าชายและหญิงมีสิทธิเท่าเทียมกัน หญิงมีสิทธิในการหย่าร้างได้ง่าย
โสเภณีในกัมพูชาเกี่ยวข้องกับผู้หญิงระดับล่างและหญิงจากเวียดนาม มีความเชื่อมโยงกับขบวนการค้ามนุษย์ในประเทศไทย การแพร่หลายของโสเภณีทำให้เกิดการแพร่ระบาดของโรคเอดส์
ในชนบท หญิงมักพบปัญหาความรุนแรงเพราะมีการศึกษาต่ำ จึงปกป้องตัวเองได้น้อยจากอาชญากรรม การข่มขืน ความไม่เท่าเทียมทางเพศง ภีมราว รามชี อามเพฑกร
เนื่องจากเดิมอามเพฑกรเป็นชาวจัณฑาล ภายหลังได้เลิกนับถือศาสนาพราหมณ์-ฮินดู เนื่องจากศาสนาพราหมณ์-ฮินดู มีการใช้ระบอบวรรณะ ถูกคนวรรณะอื่นรังเกียจเดียดฉันท์ ซึ่งเขาเคยเผชิญมากับตนเองตั้งแต่ยังเด็ก เพื่อทำลายความอยุติธรรมนั้น อามเพฑกรจึงได้ปฏิญาณตนเป็นพุทธมามกะที่เมืองนาคปุระ พร้อมกับบุคคลวรรณะศูทรกว่า 500,000 คน เมื่อวันที่ 14 ตุลาคม พ.ศ. 2499 โดยในการนั้นมีพระภิกษุอยู่ในพิธี ร่วมเป็นสักขีพยานด้วย 3 รูป คือ ท่านพระสังฆรัตนเถระ (Ven. M. Sangharatana Thera) พระสัทธราติสสเถระ (Ven. S. Saddratissa Thera) และพระปัญญานันทเถระ (Ven. Pannanand Thera) ในพิธีมีการประดับธงธรรมจักรและสายรุ้งอย่างงดงาม ในพิธีนั้น ผู้ปฏิญาณตนได้กล่าวคำปฏิญาณตนเป็นพุทธมามกะ  พระสารีบุตร
หลังจากนั้น อุปติสสะกราบลาพระอัสสชิเถระ แล้วนำธรรมะที่ได้รับฟังมา ไปบอกเพื่อนสนิทคือโกลิตะ จนได้บรรลุโสดาบัน เช่นเดียวกัน ทั้งสองได้ไปชวนสัญชัยปริพาชก ให้ไปเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้า แต่สัญชัยปริพาชกปฏิเสธ ทั้งสองจึงได้พาปริพาชก 250 คน ไปฟังธรรมจากพระพุทธองค์ หลังจากฟังธรรมครั้งนั้น ปริพาชก 250 คนบรรลุอรหัตผล แต่อุปติสสะและโกลิตะ ยังคงบรรลุเพียงโสดาบันเช่นเดิม พระพุทธเจ้าทรงบวชให้ทั้งหมดด้วยวิธีเอหิภิกขุอุปสัมปทา ภายหลังบวชในพระพุทธศาสนาแล้ว ท่านอุปติสสะมีชื่อเรียกใหม่ว่า<b data-parsoid='{"dsr":[4541,4555,3,3]}'>สารีบุตร นักพรตหญิง
1. โนวิซ (Novice) หรือนักพรตฝึกหัด เป็นขั้นแรกสำหรับสตรีที่ต้องการจะเข้าร่วมอาราม โดยอาจจะกินเวลา 1-2 ปี (หรืออาจจะมากกว่านั้นซึ่งขึ้นอยู่กับแม่อธิการ หรือธรรมเนียมของอารามนั้น ๆ) การเป็นโนวิซนั้นอาจจะได้รับมอบผ้าคลุมศีรษะ (Apostolnik) โดยเรื่องนี้ก็ขึ้นอยู่กับแม่อธิการเช่นกัน โนวิซสามารรประสงค์ที่จะออกจากอารามได้หากตนนั้นไม่พร้อม ปัญจวัคคีย์
ปัญจวัคคีย์ คือ กลุ่มนักบวชที่ตั้งขึ้นมา เป็นนักบวชที่ปรากฏอยู่ในศาสนาพุทธในฐานะภิกษุชุดแรกที่เข้ามาบวชเป็นสาวก มีทั้งหมด 5 รูป ได้แก่ โกณฑัญญะ วัปปะ ภัททิยะ มหานามะ และอัสสชิ  ศาสนาพุทธแบบทิเบต
ในทิเบตไม่เคยมีการประดิษฐานภิกษุณีสงฆ์ในประวัติศาสตร์ มีแต่พระภิกษุสงฆ์ หรือลามะ และสามเณรีเท่านั้น ดังที่ ปีเตอร์ สกีลลิง ผู้เชี่ยวชาญทิเบต และบาลีสันสกฤต ชี้แจงว่า ""ในหิมาวันตประเทศ ได้มีภิกษุนิกายมูลสรวาทสติวาทินเข้ามาเผยแผ่หลักธรรม ในคริสต์ศตวรรษที่ 8 (ประมาณ พ.ศ. 1300) แต่ไม่มีหลักฐานปรากฏว่าได้จัดพิธีอุปสมบทภิกษุณีสงฆ์เลย"" ทั้งนี้เพราะเหตุผลทางภูมิศาสตร์ การเดินทางไปทิเบตนั้นยากลำบากมากตามที่องค์ทะไลลามะกล่าวไว้ทำให้การบรรพชาอุปสมบทภิกษุณีที่ต้องมีปวัตตินี และกรรมวาจาจารย์ รวมทั้งภิกษุณีสงฆ์ และภิกษุสงฆ์อีกฝ่ายละ 10 รูป ในการบวชภิกษุณีอย่างน้อยต้องมี 22 รูปขึ้นไป จึงจะทำพิธีอุปสมบทกรรมได้ แต่สามเณรีในทิเบตมีมานานแล้ว ทั้งมีระบบการศึกษาพุทธธรรมที่เข้มข้นอีกด้วย แม้องค์ดาไลลามะที่ 14 แห่งทิเบต ที่ลี้ภัยในอินเดียในปัจจุบัน ยังได้กล่าวไว้ในคราวประชุมศากยธิดา สมาคมสตรีของชาวพุทธนานาชาติครั้งแรก ในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2530 ณ พุทธคยา ประเทศอินเดีย ""เนื่องจากการเดินทางในอดีตลำบากมากภิกษุณีจึงไม่สามารถเดิมทางไปทิเบตได้ และเพราะไม่มีภิกษุณีวงศ์ในทิเบต พระสงฆ์ทิเบตจึงไม่ต้องอาบัติข้อที่เกี่ยวกับภิกษุณีตลอดไป นี้ถือว่าเป็นอานิสงส์ที่เราได้จากการไม่มีภิกษุณีในทิเบต"" แต่นอกเขตทิเบตอย่างประเทศเนปาล, ภูฏาน และบางส่วนของอินเดีย มีการบวชเป็นภิกษุณีสงฆ์ในศาสนาพุทธแบบทิเบตด้วย นักพรตหญิง
"นักพรตหญิง" พบได้ทั้งในศาสนาพุทธ ศาสนาคริสต์ (ทั้งในคริสตจักรโรมันคาทอลิก อีสเทิร์นออร์ทอดอกซ์ แองกลิคัน และลูเทอแรน) ศาสนาเชน และศาสนาเต๋า ในศาสนาคริสต์คำว่า "นักพรตหญิง" และ "ภคินี" ใช้แทนหรือสลับกันได้เพราะถือว่ามีความหมายเดียวกัน แต่ในบางกรณีก็ถูกจำแนกให้ต่างกันว่านักพรตหญิงคือนักบวชหญิงที่ใช้ชีวิตเป็นนักพรต อยู่แต่ภายในเขตพรต เน้นการเพ่งพินิจ การอธิษฐาน และการรำพึงธรรม ขณะที่ภคินีเป็นนักบวชหญิงที่เน้นนการอธิษฐาน การบริการผู้ยากไร้ เจ็บป่วย ยากจน และขาดการศึกษา การค้าประเวณี
บางท้องที่ก็มีพิธีกรรมทางโสเภณีเพื่อการศาสนา เช่น นักบวชหญิงร่วมกันจัดพิธีกรรมต่าง ๆ ทางโสเภณีซึ่งถือว่าเป็นการพลีกายเพื่อศาสนา เงินที่ได้จากพิธีกรรมทางเพศดังกล่าวจะส่งเข้าบำรุงศาสนา บางแห่งหญิงสาวต้องไปวัดเพื่อขอให้นักบวชชายเบิกพรหมจารีให้ โดยถือว่านักบวชเป็นตัวแทนของพระเจ้า บางแห่งหญิงสาวอุทิศตนเป็นนางบำเรอประจำวัด เพื่อร้องรำทำเพลงบำเรอพวกนักบวชและพวกธุดงค์ที่มาสักการะเทพเจ้าในสำนักตน ทั้งหมดนี้เป็นจุดกำเนิดของหญิงโสเภณีในปัจจุบัน แต่โสเภณีทางศาสนาดังกล่าวมาแล้วกระทำในคลองจารีตประเพณีของศาสนา ไม่อื้ออึงหรืออุจาดนัก ฑากิณี
ฑากิณี ( "ḍākinī"; ; แบบวิลลี:"mkha'-'gro-ma"; พินอินทิเบต:"Kandroma"; ) เป็นเทพที่ปรากฏในความเชื่อของศาสนาฮินดูและพุทธศาสนาลัทธิตันตระ โดยในศาสนาฮินดูถือว่าเป็นบริวารของเจ้าแม่กาลี ส่วนในลัทธิตันตระถือเป็นเทพผู้ช่วยของสิทธะ ฑากิณีมีหลายองค์ มีทั้งรูปปกติและรูปดุร้าย รูปปกติมี 6 องค์คือ พุทธฑากิณี วัชรฑากิณี รัตนฑากิณี ปัทมฑากิณี กรรมฑากิณี วิศวฑากิณี รูปดุร้าย คือ สวรวพุทธฑากิณี สิงหวักตรา มกรวักตรา วัชรวราหี และมีฑากิณีประจำฤดูกาล อีก 4 องค์คือ วสันตเทวี คิมหันตเทวี ศรัทเทวี และเหมันตเทวี เกอิชา
เดิมนั้นหญิงที่จะทำอาชีพเกอิชาจะได้รับการฝึกอบรมตั้งแต่เด็ก สำนักเกอิชามักจะซื้อตัวเด็กหญิงมาจากครอบครัวที่ยากจน แล้วนำมาฝึกฝนเลี้ยงดูโดยตลอด ในช่วงวัยเด็ก พวกเขาจะทำงานเป็นหญิงรับใช้ เพราะผู้ช่วยเกอิชารุ่นพี่ในสำนักถือเป็นส่วนหนึ่งของการฝึกฝนด้วยเช่นกัน และเพื่อชดใช้กับค่าเลี้ยงดูและการอบรมสั่งสอน การสอนและฝึกฝนอาชีพที่ยาวนานเช่นนี้ นักเรียนจะอาศัยอยู่ในบ้านของครูผู้ฝึก ช่วยทำงานบ้าน สังเกต และช่วยครู และเมื่อชำนาญเป็นเกอิชาแล้ว สุดท้ายก็จะเลื่อนขึ้นไปสู่ตำแหน่งครูผู้ฝึกอบรมต่อไป การฝึกอบรมนี้จะต้องใช้เวลานานหลายปีทีเดียว ภิกษุณี
ในกรณีนี้เคยมีประเด็นถกเถียงอยู่ช่วงหนึ่งว่าปัจจุบันนี้สามารถบวชภิกษุณีได้หรือไม่ มีข้อสรุปจากทางพระสงฆ์ฝ่ายเถรวาทว่าพระพุทธองค์ทรงอนุญาตให้มีการบวชเป็นภิกษุณีได้ก็ต่อเมื่อบวชต่อสงฆ์ทั้ง 2 ฝ่าย คือต้องบวชทั้งฝ่ายพระภิกษุสงฆ์ และฝ่ายภิกษุณีสงฆ์เป็นการลงญัตติจตุตถกรรมวาจาทั้งสองฝ่าย จึงจะสามารถเป็นภิกษุณีได้ ดังนั้นในเมื่อภิกษุณีสงฆ์เถรวาทได้เสื่อมสิ้นลงไม่มีผู้สืบต่อ จึงทำให้ใน<i data-parsoid='{"dsr":[7665,7732,2,2]}'><b data-parsoid='{"dsr":[7667,7730,3,3]}'>ปัจจุบันไม่สามารถทำการบวชผู้หญิงเป็นภิกษุณีฝ่ายเถรวาทได้ การที่มีข้ออ้างว่าสายมหายานสืบสายวงศ์ภิกษุณีสงฆ์ไปก็ไม่สามารถอ้างได้ เพราะการสืบสายทางมหายานมี<b data-parsoid='{"dsr":[7827,7903,3,3]}'>ข้อวินัยและการทำสังฆกรรมบวชภิกษุณีที่ไม่ถูกต้องกับพระไตรปิฎกฝ่ายเถรวาท ศันสนีย์ เสถียรสุต
ศันสนีย์ เสถียรสุต หรือนามเดิม ศันสนีย์ ปัญญศิริ เป็นพุทธสาวิกาในพุทธศาสนา เคยเป็นพิธีกรและนางแบบชื่อดัง ออกบวชเป็นชีเมื่อวันที่ 22 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2523 เป็นพิธีกรหญิงบรรยายธรรมผ่านรายการโทรทัศน์ เป็นวิทยากรประจำและผู้ก่อตั้งเสถียรธรรมสถาน ซึ่งเปิดโครงการต่างๆ ให้ผู้สนใจได้เข้าร่วมกิจกรรมพัฒนาตนเอง ตามแนวหลักธรรมของพระพุทธศาสนา พระมหาปชาบดีโคตมีเถรี
พระนางมหาปชาบดีโคตมีเป็นพระมาตุจฉาของพระพุทธเจ้า และเมื่อพระนางสิริมหามายาสวรรคตแล้ว หลังจากที่เจ้าชายสิทธัตถะประสูติได้ 7 วัน ในกาลต่อมาพระเจ้าสุทโธทนะได้ทรงตั้งพระนางมหาปชาบดีโคตมีไว้ในตำแหน่งพระอัครมเหสี ซึ่งพระนางได้ทรงถวายการอภิบาลเจ้าชายสิทธัตถะ เสมือนเป็นพระราชโอรสของพระองค์เอง พระนางมีพระราชโอรสพระองค์หนึ่งพระนามว่า เจ้าชายนันทะ และมีพระราชธิดาพระองค์หนึ่งพระนามว่า เจ้าหญิงรูปนันทา
พระนางได้ทรงแสดงความประสงค์จะบวชต่อพระพุทธเจ้าในคราวที่พระองค์เสด็จไปโปรดพระพุทธบิดาและพระประยูรญาติ ณ กรุงกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ แต่พระพุทธเจ้ามิได้ทรงอนุญาตให้พระนางผนวช เนื่องจากยังไม่เคยทรงอนุญาตให้สตรีอุปสมบทในพระพุทธศาสนา ต่อมาเมื่อพระพุทธเจ้าเสด็จไปเมืองเวสาลีและประทับอยู่ที่ กูฏาคารศาลาป่ามหาวัน พระนางปชาบดีโคตมีพร้อมด้วยเหล่านางสากิยานีจำนวนมาก จึงได้ปลงพระเกศา ห่มผ้ากาสายะ เป็นการแสดงเจตนาที่จะบวชอย่างแรงกล้า โดยเสด็จไปยังกูฏาคารศาลาป่ามหาวัน เมืองเวสาลี เพื่อทรงทูลขออุปสมบท โดยพระนางได้ทรงแจ้งพระประสงค์ต่อพระอานนท์ให้นำความไปกราบทูลพระพุทธเจ้า ขอให้พระนางพร้อมทั้งเหล่านางสากิยานีได้อุปสมบทเป็นภิกษุณีในพระพุทธศาสนา ซึ่งพระอานนท์ใช้ความพยายามอยู่หลายหน พระพุทธเจ้าจึงทรงออกหลัก ปฏิบัติเป็นพิเศษสำหรับสตรีผู้ที่จะเข้ามาบวชในพระพุทธศาสนา คือครุธรรม 8 ซึ่งพระนางมหาปชาบดีโคตมี ทรงยินดีปฏิบัติตามครุธรรม ทั้ง 8 ประการ จึงได้รับการอุปสมบทในพระพุทธศาสนา พร้อมทั้งเหล่านางสากิยานี