พระนางเธอลักษมีลาวัณ แต่งงานกับใคร ?
พระนางเธอลักษมีลาวัณ
หม่อมเจ้าหญิงวรรณพิมล ทรงเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นครั้งแรกที่ห้องทรงไพ่บริดจ์ในงานประกวดภาพเขียน ณ โรงละครวังพญาไท ซึ่งนับเป็นงานชุมนุมของพระบรมวงศานุวงศ์ทั้งผู้ใหญ่และหนุ่มสาว[5] ในงานนี้บรรดาท่านหญิงทั้งหลายของราชสกุลวรวรรณจึงเสด็จมาในงานนี้ด้วยหลายองค์ซึ่งรวมไปถึงพระภคินีคือ หม่อมเจ้าวรรณวิมล[5] ซึ่งต่อมาได้ต้องพระราชหฤทัยของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นอันมาก
เจ้าทิพวรรณ ณ เชียงตุง
เมื่อเจ้าทิพวรรณอายุได้ 17 ปี ก็ได้พบรักกับเจ้าฟ้าพรหมลือ ราชโอรสในเจ้าฟ้ารัตนะก้อนแก้วอินแถลง เจ้าผู้ครองนครเชียงตุง ซึ่งได้เสด็จเดินทางมาเยือนนครลำปาง และได้รับการต้อนรับอย่างสมพระเกียรติจากเจ้าผู้ครองนครลำปาง แต่การที่เจ้าต่างนครจะอภิเษกสมรสกันได้ จะต้องได้รับพระบรมราชานุญาตจากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสียก่อน และเนื่องจากขณะนั้นเชียงตุงอยู่ในบังคับของอังกฤษ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ทรงเกรงว่าจะมีปัญหาระหว่างประเทศได้ จึงไม่ทรงอนุญาต แต่ต่อมาก็ได้มีการหมั้นกันไว้ก่อน จนกระทั่ง พ.ศ. 2465 เมื่อเจ้าบุญวาทย์วงศ์มานิต ได้เสด็จถึงแก่พิราลัย เจ้าฟ้าพรหมลือได้เสด็จเดินทางมาเคารพพระศพ และถือโอกาสนี้เข้าพิธีอภิเษกสมรสกับเจ้าทิพวรรณ จากนั้นทั้งสองพระองค์ก็ได้เดินทางกลับนครเชียงตุง พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าทิพยสัมพันธ์
กล่าวกันว่า ท่านหญิงทิพย์เป็นกุลสตรีที่มีพระสิริโฉมงดงามและเพียบพร้อมไปด้วยคุณสมบัติที่ฝ่ายในพึงมี หลังการเกศากันต์ได้ไม่นานท่านหญิงทิพย์ก็ได้เข้าไปฝึกหัดอย่างชาววังในสำนักของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีวิไลยลักษณ์ สุนทรศักดิกัลยาวดี กรมขุนสุพรรณภาควดี[1] ภายหลังการถึงแก่กรรมของหม่อมแม้นในปี พ.ศ. 2439 ท่านหญิงได้ทำหน้าที่เป็นแม่บ้านแม่เรือน ดูแลความเรียบร้อยของวังบูรพาภิรมย์แทน[1] เมื่อครั้งที่พระบิดาประชวรหนักในวันที่ 15 เมษายน ถึงวันที่ 24 พฤษภาคม พ.ศ. 2448 ท่านหญิงซึ่งขณะนั้นได้เสกสมรสและย้ายมาประทับที่วังนางเลิ้งแล้ว ได้ทูลลาพระสวามีมาประทับที่วังบูรพาภิรมย์เพื่อเฝ้าปฐมพยาบาลบิดาโดยมิได้พักผ่อน ทำให้พระวรกายอ่อนแอลงหลังจากนั้น[4] จึงถือว่าท่านหญิงเป็นพระธิดาคู่ทุกข์คู่ยากของพระบิดาโดยแท้จริง[1] ลาวดวงเดือน
เพลงลาวดวงเดือน เป็นเพลงไทยเดิม ที่เป็นเพลงนิพนธ์ของ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นพิไชยมหินทโรดม โอรสของ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวและ เจ้าจอมมารดามรกฎ ในรัชกาลที่ 5 รามายณะ
พระลักษมณ์ (ลักษมัณ) ราชวงศ์ของลาว
ราชวงศ์ลาวเป็นราชวงศ์ที่ปกครองราชอาณาจักรลาวระหว่าง พ.ศ. 2447 – 2518 ผู้ก่อตั้งราชวงศ์ยุคใหม่คือพระเจ้าศรีสว่างวงศ์ซึ่งสืบเชื้อสายมาจากกษัตริย์ลาวโบราณคือขุนลอ ใน พ.ศ. 2518 ขบวนการปะเทดลาวนำโดยเจ้าสุพานุวงได้ล้มล้างรัฐบาลของพระราชอาณาจักรลาว จับกุมสมาชิกราชวงศ์ไปเข้าค่ายสัมมนา พระเจ้าแผ่นดิน พระราชินี มกุฏราชกุมารและพระเชษฐาของพระเจ้าแผ่นดินสิ้นพระชนม์ในค่ายสัมนา ต่อมา ใน พ.ศ. 2523 เจ้าสุริวงศ์ สว่างกลายเป็นประมุขราชวงศ์ ปัจจุบันสมาชิกราชวงศ์ลาวส่วนใหญ่อยู่ในฝรั่งเศส
พระมหากษัตริย์ลาวมีพระมเหสีเจ้าจอมหม่อมห้ามได้หลายพระองค์ แต่มีเพียงพระองค์เดียวที่ได้เป็นพระอัครมเหสี พระภรรยาอื่นๆ เรียกว่าหม่อม ตำแหน่งรองจากพระมหากษัตริย์เรียกพระมหาอุปราชหรือพระเจ้าอุปฮาด แต่หลังจากเจ้าเพชรราชสิ้นพระชนม์เมื่อ พ.ศ. 2502 ตำแหน่งนี้ได้ยกเลิกไป พระนางเธอลักษมีลาวัณ
ศันสนีย์ วีระศิลป์ชัย. ลูกท่านหลานเธอ ที่อยู่เบื้องหลังความสำเร็จในราชสำนัก. พิมพ์ครั้งที่ 6. กรุงเทพฯ:มติชน. 2555 พิมาน แจ่มจรัส, รักในราชสำนัก, โอเดียนการพิมพ์, 2510 ISBN 974-341-064-3 ศิลปวัฒนธรรม ฉบับเดือนพฤษภาคม 2545 หน้า 124-128 ท้าวสุรนารี
เมื่อปี พ.ศ. 2339 โม เมื่ออายุได้ 25 ปี ได้แต่งงานสมรสกับนายทองคำขาว พนักงานกรมการเมืองนครราชสีมา ต่อมานายทองคำขาว ได้เลื่อนบรรดาศักดิ์เป็น "พระภักดีสุริยเดช" ตำแหน่งรองปลัดเมืองนครราชสีมา นางโม จึงได้เป็น คุณนายโม และต่อมา "พระภักดีสุริยเดช" ได้เลื่อนเป็น "พระยาสุริยเดช" ตำแหน่งปลัดเมืองนครราชสีมา คุณนายโมจึงได้เป็น คุณหญิงโม [2] ชาวเมืองนครราชสีมาเรียกท่านทั้งสองเป็นสามัญว่า "คุณหญิงโม" และ "พระยาปลัดทองคำ" ท่านเป็นหมันไม่มีทายาทสืบสายโลหิต ชาวเมืองนครราชสีมาทั้งหลายจึงพากันเรียกแทนตัวคุณหญิงโมว่า แม่ มีผู้มาฝากตัวเป็นลูก-หลานกับคุณหญิงโมอยู่มาก ซึ่งเป็นกำลังและอำนาจส่งเสริมคุณหญิงโมให้ทำการใด ๆ ได้สำเร็จเสมอ หนึ่งในลูกหลานคนสำคัญที่มีส่วนร่วมกับคุณหญิงโม เข้ากอบกู้เมืองนครราชสีมาจากกองทัพเจ้าอนุวงศ์ เวียงจันทน์ ณ ทุ่งสัมฤทธิ์ คือ นางสาวบุญเหลือ[2] หม่อมหลวงปิ่น มาลากุล
ด้านชีวิตครอบครัว หม่อมหลวงปิ่น มาลากุล ได้สมรสกับ ท่านผู้หญิงดุษฎี มาลากุล ณ อยุธยา (สกุลเดิม:ไกรฤกษ์) ธิดาเจ้าพระยามหิธร (ลออ ไกรฤกษ์) และท่านผู้หญิงกลีบ มหิธร (สกุลเดิม:บางยี่ขัน) แต่ไม่มีบุตรธิดาด้วยกัน เจ้าลือไชย
เจ้าลือไชย ทรงเป็นพระราชโอรสของสมเด็จพระเจ้าสามแสนไทไตรภูวนาท ไม่ปรากฏว่าว่าพระมารดาเป็นผู้ใด ได้เป็นพระยาหมื่นบ้าน เจ้าเมืองกะบอง เมื่อเจ้าคำเต็มซ้าหลบหนีไปแล้ว พระนางแก้วพิมพาได้เชิญพระองค์ให้มาเป็นกษัตริย์หลวงพระบาง ครองราชย์ได้ 6 เดือน ทรงทราบว่าพระนางแก้วพิมพาจะปลงพระชนม์ จึงหนีไปผูกพระศอสิ้นพระชนม์ที่สวนหลวงเมื่อราว พ.ศ. 1973 
มหาบุนมี เทบสีเมือง. ความเป็นมาของชนชาติลาว เล่ม 2 อาณาจักรลาวล้านช้างตอนต้น. แปลโดย ไผท ภูธา. กทม. สุขภาพใจ. 2554.หน้า 231 การสิ้นพระชนม์ของพระนางเธอลักษมีลาวัณ
ในการนี้ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีพระพิธีธรรมสวดพระอภิธรรมประจำทั้งกลางวันและกลางคืน ในเวลา 18.00 น.ไปจนถึงเวลา 07.00 น.รุ่งขึ้น รับพระราชทานฉันเช้า และเพล มีกำหนด 15 วัน ตัวละครในขุนช้างขุนแผน
นางลาวทอง ลูกสาวของแสนคำแมนกับนางศรีเงินยวง เป็นเมียของขุนแผน และเป็นผู้จุดชนวนให้นางพิมพิลาไลยกับขุนแผนต้องแตกหักกันโดยไม่เจตนา ทั้งที่โดยนิสัยแท้จริงเป็นคนอารมณ์ดี ไม่มีจริตหรือพยศ ทั้งยังมีความศรัทธาเลื่อมใสในศาสนาอีกด้วย แต่ต่อมาถูกกักบริเวณอยู่ในวัง โดยไปอยู่ฝ่ายปักสะดึง เป็นเวลานานมาก เนื่องจากมีฝีมือปักม่านได้สวยงามไม่แพ้นางวันทอง และในที่สุดได้กลับมาใช้ชีวิตคู่กับขุนแผนอีกครั้ง สมเด็จพระเจ้ามเหนทระแห่งเนปาล
สมเด็จพระเจ้ามเหนทรพีรพิกรมศาหเทวะ เสด็จพระราชสมภพเมื่อวันที่ 11 มิถุนายน พ.ศ. 2463 ทรงเป็นพระราชโอรสของสมเด็จพระเจ้าตริภูวนพีรพิกรมศาหเทวะ และ สมเด็จพระราชินีกานติแห่งเนปาล พระองค์ครองราชย์เมื่อวันที่ 14 มีนาคม พ.ศ. 2498 แต่เป็นการครองราชย์เพียงในพระนาม อำนาจที่แท้จริงนั้นอยู่กับตระกูลรานาซึ่งสืบทอดตำแหน่งนายกรัฐมนตรี ข้าราชการ และนายทหารมาตั้งแต่ปีพ.ศ. 2389 พระองค์จึงเปรียบเสมือนเชลยในพระราชวังนารายันหิติ พระองค์อภิเษกสมรสครั้งแรกกับสมเด็จพระราชินีอินทรราชยลักษมีเทวี มีพระราชโอรส 3 พระองค์ และพระราชธิดา 3 พระองค์ สมเด็จพระราชินีอินทรราชยลักษมีเทวีเสด็จสิ้นพระชนม์เมื่อปีพ.ศ. 2493 ต่อมาในปีพ.ศ. 2495 พระองค์จึงอภิเษกสมรสใหม่กับสมเด็จพระราชินีรัตนาราชยลักษมีเทวีศาหะ แต่ไม่มีพระราชโอรส-พระราชธิดาด้วยกัน เจ้าจอมมารดางิ้ว
เจ้าจอมมารดางิ้ว เป็นหม่อมห้ามสามัญในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าลักขณานุคุณ พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว และเป็นหม่อมมารดาในสมเด็จพระนางเจ้าโสมนัสวัฒนาวดี พระมเหสีในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระอภัยมณี
พระอภัยมณี ศรีสุวรรณ สินสมุทร และสุดสาคร ช่วยเมืองผลึกรบจนสามารถเอาชนะทัพอื่น ๆ ได้ พระอภัยมณีได้รูปวาดนางละเวงที่ลงเสน่ห์ทำให้เมืองต่าง ๆ พากันยกมารบเมืองผลึกตามคำขอนางนาง แล้วเกิดต้องมนต์ของนางละเวงเสียเอง พระอภัยยกทัพตามไปตีเมืองลังกา แต่รบกันเท่าใดก็ไม่แพ้ชนะเสียที ต่อมาพระอภัยมณีลอบติดรถนางละเวงเข้าไปในวัง เมื่อนางละเวงได้พบพระอภัยก็ฆ่าไม่ลง กลับหลงรักจนได้เป็นสามีภรรยากัน ส่วนบริวารอื่นของนางละเวงคือนางยุพาผกา รำภาสะหรี และสุลาลีวัน ใช้เสน่ห์กับฝ่ายพระอภัยมณี ได้แก่ ศรีสุวรรณ สินสมุทร และแม้แต่สุดสาครที่ครองตนเป็นฤๅษีก็ต้องมนต์ไปด้วย จนทั้งหมดหลงมัวเมาติดพันอยู่ในลังกาไม่ยอมกลับเมืองผลึก นางสุวรรณมาลีกับอรุณรัศมีและเสาวคนธ์จึงมาตาม แต่ไม่เป็นผล จนต้องให้หัสไชยช่วยแก้เสน่ห์ให้ลุงและเหล่าพี่ กษัตริย์ทั้งหมดยอมสงบศึกต่อกัน แต่นางเสาวคนธ์แค้นสุดสาครจึงหนีไปเมืองวาหุโลม สุดสาครต้องติดตามไปจนภายหลังจึงได้อภิเษกกัน รายพระนามคู่อภิเษกสมรสในราชวงศ์มูฮัมหมัดอาลี
รายพระนามพระคู่ครองในราชวงศ์มูฮัมหมัดอาลี เป็นพระยศของคู่สมรสของกษัตริย์แห่งอียิปต์ในช่วงราชวงศ์มูฮัมหมัดอาลี ซึ่งตำแหน่งนี้ได้เริ่มการใช้ในรัชสมัยของพระเจ้าฟูอัดที่ 1 แห่งอียิปต์ ("ครองราชย์" 1917-1936) ซึ่งได้เปลี่ยนแปลงพระยศของพระองค์เองจากสุลต่านแห่งอียิปต์เป็นกษัตริย์แห่งอียิปต์พร้อมกับตำแหน่งพระคู่สมรสด้วย โดยผู้ที่ได้รับแต่งตั้งพระยศสมเด็จพระราชินีแห่งอียิปต์พระองค์แรกคือ สมเด็จพระราชินีนาซลีแห่งอียิปต์ (1919-1936) ส่วนพระราชินีองค์สุดท้ายคือสมเด็จพระราชินีฟาดิลาแห่งอียิปต์ (1976-1999) แม้ว่าจะเสกสมรสภายหลังจากที่พระเจ้าฟูอัดที่ 2 แห่งอียิปต์ สละราชบัลลังก์แล้วก็ตาม แต่พระองค์ก็ยังถือเป็นผู้อ้างสิทธิในตำแหน่งสมเด็จพระราชินีแห่งอียิปต์ ภายหลังฟาดิลาก็ได้หย่าขาดจากพระราชสวามี ปัจจุบันจึงดำรงพระยศเป็นเจ้าหญิงนอกราชบัลลังก์ พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนครสวรรค์ศักดิพินิต
พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนครสวรรค์ศักดิพินิต เสกสมรสกับหม่อมราชวงศ์พันธุ์ทิพย์ บริพัตร (ราชสกุลเดิม เทวกุล) พระธิดาใน พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นเทววงศ์วโรทัย เมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2473 ณ พระที่นั่งอัมพรสถาน พระราชวังดุสิต และประทับที่วังสวนกุหลาบ มีพระธิดาองค์เดียวคือ หม่อมเจ้ามารศีสุขุมพันธุ์ บริพัตร หม่อมเจ้าอรชุนชิษณุ สวัสดิวัตน์
หม่อมเจ้าอรชุนชิษณุ เสกสมรสกับพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจันทรกานตมณี พระธิดาในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต และหม่อมเจ้าประสงค์สม บริพัตร เมื่อวันที่ 25 พฤษภาคม พ.ศ. 2479 มีบุตรคือ หม่อมราชวงศ์เดือนเด่น กิติยากร (สมรสกับ หม่อมราชวงศ์สฤษดิคุณ กิติยากร) และหม่อมราชวงศ์ชิษณุสรร สวัสดิวัตน์ เจ้าสุวรรณภูมา
เจ้าสุวรรณภูมา ทรงเป็นโอรสของเจ้ามหาอุปราชบุญคง ทรงเป็นพระอนุชากับ เจ้าเพชรราช รัตนวงศา และพระเชษฐาต่างมารดากับ เจ้าสุภานุวงศ์ พระองค์ได้รับการศึกษาจากภาษาฝรั่งเศสที่ฮานอย และจบปริญญาสาขา สถาปัตยกรรม และ วิศวกรรม พระองค์กลับมาประทับที่ลาวในปี 1931 และแต่งงานกับ อลีน แคลร์ อัลลาร์ด ลูกครึ่งลาวฝรั่งเศส พระนางเธอลักษมีลาวัณ
แต่ภายหลังจากการสิ้นพระชนม์ของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ก็ทรงปลีกพระองค์ประทับอยู่เพียงผู้เดียว แม้เจ้าพี่เจ้าน้องจะคอยมาสนใจความเป็นอยู่แต่พระองค์ก็มิได้นำพา โดยรับสั่งด้วยสำนวนติดพระโอษฐ์ว่า "I don't care" พระองค์มักมีปัญหากับเหล่าคนใช้และจบด้วยการไล่คนใช้ออก ท่ามกลางความเงียบเหงาพระองค์จึงทุ่มเทกับงานพระนิพนธ์มากขึ้น[17] และเมื่อยิ่งมีพระชันษาที่สูงขึ้นก็ทรงพอพระทัยในความวิเวกสันโดษ ทรงเก็บพระองค์ในพระตำหนักลักษมีวิลาศไม่มีพระประสงค์จะพบปะสังสรรค์กับผู้ใด[18] หม่อมหลวงอภิมงคล โสณกุล
ในชีวิตส่วนตัว หม่อมหลวงอภิมงคลชอบการแข่งรถ โดยมีทีมของตัวเองในชื่อว่า "หม่อมเต่าเรสซิ่ง" และสมรสกับ นาเดีย นิมิตรวานิช พิธีกรและนักแสดงสาว ในวันที่ 18 กรกฎาคม พ.ศ. 2554 ที่โรงแรมโอเรียนเต็ล หลังจากคบหากันมาได้ระยะหนึ่ง พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวิภาวดีรังสิต
หม่อมเจ้าวิภาวดี รังสิต เสกสมรสกับหม่อมเจ้าปิยะรังสิต รังสิต พระโอรสในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ารังสิตประยูรศักดิ์ กรมพระยาชัยนาทนเรนทร เมื่อวันที่ 6 พฤษภาคม พ.ศ. 2489 โดยได้รับพระราชทานน้ำพระมหาสังข์จากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล และมีธิดาสองท่าน คือพระองค์ทรงมีผลงานนวนิยาย โดยเฉพาะนวนิยายในแนวรักสุข ด้วยพระนามแฝง ว.ณ ประมวญมารค ซึ่งเป็นพระนามแฝงเดียวที่ใช้ ถ้าไม่ใช้พระนามแฝงก็จะทรงใช้ชื่อพระนามเลย ซึ่งท่านได้ทรงอธิบายพระนามแฝงว่า ตัว ว. คืออักษรย่อตัวแรกของชื่อคือวิภาวดี, ตัว ณ (ณะ) แปลว่า แห่ง, คำว่า ประมวญ คือ ชื่อถนนที่บ้านของท่าน (วังประมวญ) ตั้งอยู่, คำว่า มารค หรือ มรคา คือ ถนนในภาษาแขก ดังนั้น ว.ณ ประมวญมารค ก็คือ ว.แห่งถนนประมวญ นั่นเอง  ลาวดวงเดือน
เรื่องราวความรัก เริ่มตนเมื่อพระองค์เจ้าเพ็ญพัฒนพงศ์ พระราชโอรสองค์ที่ ๓๘ ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กับ เจ้าจอมมารดามรกฎ เมื่อพระชนมายุ ๑๗ พรรษา เสด็จไปทรงศึกษา ณ วิทยาลัยเกษตรกรรมเวลลิงตัน ฮอล์ ประเทศอังกฤษ ทรงใช้เวลาศึกษาอยู่สามปีครึ่ง แล้วเสด็จกลับกรุงสยาม ขณะมีพระชนมายุ ๒๑ พรรษา เพื่อทรงเตรียมพระองค์เข้ารับราชการในกระทรวงเกษตร เสด็จไปยังนครเชียงใหม่ เจ้าหลวงอินทวโรรสสุริยวงศ์ เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ได้จัดงานต้อนรับเจ้าชายหนุ่มรูปงาม ด้วยพิธียิ่งใหญ่ และจัดให้มีละครคุ้มหลวงเมืองเชียงใหม่ให้ทอดพระเนตร ในการแสดงครั้งนี้มีเจ้านายเมืองเหนือและแขกชาวต่างชาติมาชมอย่างหนาแน่น ระหว่างการแสดงพระองค์เจ้าเพ็ญพัฒนพงศ์แทนที่จะทรงพระสำราญกับละคร แต่สายพระเนตรจับจ้องไปยังสาวน้อยวัยแรกรุ่นนางหนึ่ง คือ เจ้านางชมชื่น ณ เชียงใหม่ ธิดาคนโตวัย ๑๖ ปี ของเจ้าราชสัมพันธวงศ์ (ธรรมลังกา) เมืองเชียงใหม่ กับ เจ้านางคำย่น 
รักแรกพบของเจ้าชายหนุ่ม พระองค์แทบจะทนให้ผ่านพ้นค่ำคืนนี้ไม่ได้ เช้าวันรุ่งขึ้นมีพระดำรัสให้พระยานริศราชกิจ ข้าหลวงต่างพระเนตรพระกรรณประจำเมืองเชียงใหม่ให้นำพระองค์ไปยังคุ้มของเจ้าราชสัมพันธวงศ์ เพื่อผูกไมตรีกับท่านเจ้าของคุ้ม ซึ่งแท้ที่จริงแล้วพระองค์ทรงปรารถนาที่จะทอดพระเนตรเจ้านางชมชื่น ผู้เลอโฉม และนับแต่นั้นพระองค์ทรงเสด็จไปคุ้มเจ้าราชสัมพันธวงศ์ทั้งเช้าเย็น โดยมีเจ้านางชมชื่นถวายการต้อนรับ เวลาผ่านไปไม่นาน พระองค์เจ้าเพ็ญพัฒนพงศ์ทรงบังคับให้พระยานริศราชกิจไปสู่ขอเจ้านางชมชื่นให้พระองค์ แต่เจ้าราชสัมพันธวงศ์ขอผัดผ่อนด้วยขอให้จ้านางชมชื่นมีอายุ ๑๗ พรรษาก่อน แล้วจะนำตัวมาถวาย หรือถ้าพระบาทสมเด็จเจ้าอยู่ทรงทราบและทรงพระราชทานพระอนุญาตก็ไม่ขัดข้อง แต่ที่จริงแล้วการที่เจ้าราชสัมพันธวงศ์ปฏิเสธการสู่ขอนั้น เพราะได้ทราบว่าพระเจ้าองค์เจ้าเพ็ญพัฒนพงศ์มีสะใภ้หลวงอยู่ที่เมืองหลวงแล้ว  พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าทิพยสัมพันธ์
หม่อมเจ้าทิพยสัมพันธ์ อภิเษกสมรสกับ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาภากรเกียรติวงศ์ กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์ เมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2443 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ กรุณาพระราชทานน้ำสังข์ในพิธีอภิเษกสมรส ณ พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท พระบรมมหาราชวัง ในตอนค่ำวันเดียวกันนั้นทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระสัมพันธวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพรรณราย และเจ้าคุณพระประยูรวงศ์ ออกไปส่งตัวท่านหญิงที่วังนางเลิ้ง[6] อันเป็นวังที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชทานเป็นที่ประทับ[7] การสิ้นพระชนม์ของพระนางเธอลักษมีลาวัณ
พระนางเธอลักษมีลาวัณสิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 29 สิงหาคม พ.ศ. 2504 เวลา 15:00 นาฬิกา ณ พระตำหนักลักษมีวิลาศ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชจึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานพระบรมราชานุมัติ หมายกำหนดการพระราชพิธีทรงบำเพ็ญพระราชกุศลถวายพระศพระหว่างวันที่ 4 กันยายน พ.ศ. 2504 - 17 ตุลาคม พ.ศ. 2504 ณ ศาลามรุพงศ์ วัดมกุฎกษัตริยาราม กำหนดการพระราชทานเพลิงพระศพฯ ระหว่างวันที่ 18 - 23 ตุลาคม พ.ศ. 2504 ซึ่งพิธีจะมีขึ้น ณ พระเมรุหน้าพลับพลาอิศริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาส สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี
เมื่อปี พ.ศ. 2460 หลังจากสมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าประชาธิปกศักดิเดชน์ กรมขุนสุโขทัยธรรมราชา ได้ทรงลาสิกขาจากการผนวช ณ พระตำหนักทรงพรต วัดบวรนิเวศราชวรวิหาร ก็ได้กราบบังคมทูลพระกรุณา และขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตจากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวที่จะเสกสมรสกับหม่อมเจ้ารำไพพรรณี โดยได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ประกอบพิธีอภิเษกสมรสพระราชทานขึ้น ณ วังศุโขทัย ถนนสามเสน และพระราชพิธีอภิเษกสมรสที่ พระที่นั่งวโรภาษพิมาน พระราชวังบางปะอิน[5] การอภิเษกสมรสในครั้งนี้ถือเป็นพระราชพิธีอภิเษกสมรสครั้งแรก หลังจากการตรากฎมณเฑียรบาลว่าด้วยการเสกสมรสแห่งเจ้านายในพระราชวงศ์[6] รวมทั้งยังเป็นการแต่งงานแบบตะวันตกอย่างแท้จริง กล่าวคือมีการถามความสมัครใจของคู่บ่าวสาวด้วย[7][8] พระลักษมี
พระแม่ลักษมี เป็นชายาของ พระวิษณุ หรือ พระนารายณ์ เมื่อพระวิษณุได้อวตารเป็นพระราม พระแม่ลักษมีก็ได้อวตารตามไปเป็นนางสีดา และเมื่อพระวิษณุอวตารเป็นพระกฤษณะ ในปางกฤษณาวตาร พระวิษณุอวตารเป็น พระกฤษณะ พระแม่ลักษมีก็ไปเป็น พระนางรุกมิณี หรือ พระนางราธาเทวี ในปางปรศุรามาวตารก็ไปอวตารเป็น พระแม่ธรณี ในปางวามนาวตารก็อวตารไปเป็น พระนางกมลา เป็นต้น พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดนัยวรนุช
พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดนัยวรนุช เสกสมรสกับหม่อมลิ้นจี่ (10 ตุลาคม พ.ศ. 2432 - 6 มกราคม พ.ศ. 2522) ธิดาของพระยาสารสินสวามิภักดิ์ (เทียนฮี้ สารสิน) มีพระโอรสและพระธิดา 2 คน ได้แก่ วังลักษมีวิลาศ
ภายหลังการสิ้นพระชนม์ของพระนางเธอลักษมีลาวัณ วังได้ถูกทิ้งร้างอยู่นานเป็นปีด้วยเหตุลอบปลงพระชนม์เจ้านายกลายเป็นข่าวหน้า 1 ของหนังสือพิมพ์ยุคนั้น วังจึงถูกทิ้งไว้จนรกร้างวังเวง ประกอบกับมีเรื่องโจษขานถึงวิญญาณของผู้เป็นเจ้าของสถานที่ตามความเชื่อแบบไทยๆ จึงไม่มีทายาทคนใดกล้าเข้ามาพำนักที่วังนี้ ต่อมานายฮาโรลด์ และนางโรส รีฟส์ มิชชั่นนารีจากคริสตจักรแบ๊บติสต์ในสหรัฐอเมริกาที่เข้ามาเผยแผ่ศาสนาในเมืองไทย กำลังมองหาที่ตั้งถาวรเพื่อสร้างอาคารศูนย์รวมนักศึกษาแบ๊บติสต์ จนกระทั่งมาพบที่ดินวังเก่าของพระนางเธอลักษมีลาวัณเข้า จึงมีการเจรจาขอซื้อที่ดินผืนนี้จากทายาทผู้สืบมรดกและสำนักทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ ครั้งนั้นพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ พระเชษฐาของพระนางเธอลักษมีลาวัณ ได้กราบบังคมทูลพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ขอพระบรมราชานุญาตขายที่ดินผืนนี้ ที่ดินผืนนี้จึงตกเป็นสมบัติของคริสตจักรแบ๊บติสต์  หม่อมแสง พึ่งบุญ ณ อยุธยา
ครั้นหลังพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยเสด็จสวรรคตล่วงไปแล้ว พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวพระมหากษัตริย์พระองค์ถัดมาก็ได้พระราชทานเจ้าจอมแสงแก่พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าไกรสร กรมหลวงรักษ์รณเรศ และได้ให้ประสูติพระธิดาเพียงคนเดียวคือ หม่อมเจ้าบุษบง พึ่งบุญ แต่กาลต่อมาพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าไกรสร กรมหลวงรักษ์รณเรศ ผู้ภัสดา ประสบกับข้อหากบฏ ทั้งถูกถอดอิสริยยศเป็นหม่อมไกรสร และประหารด้วยท่อนจันทน์เมื่อวันที่ 13 ธันวาคม พ.ศ. 2391 ด้วยเหตุนี้พระโอรส-ธิดาทั้งหลายของหม่อมไกรสรจึงถูกถอดพระยศ ใช้คำนำหน้าว่า "หม่อม" หรือ "คุณ" แทน เจ้าหญิงแอนน์ พระราชกุมารี
เจ้าหญิงแอนน์เสกสมรสครั้งแรกกับร้อยเอก มาร์ก ฟิลลิปส์ เมื่อ พ.ศ. 2516 และทรงหย่าเมื่อปี พ.ศ. 2535 มีพระบุตรสองคนและพระนัดดาสี่คน ต่อมาพระองค์เสกสมรสหนที่สองกับนาวาโท (ปัจจุบันเป็นพลเรือโท) เซอร์ทิโมที ลอเรนซ์ ราชองครักษ์ในสมเด็จพระราชินีนาถ ซึ่งเสกสมรสกันในปี พ.ศ. 2535 เดือนเดียวกับที่ทรงหย่ากับอดีตพระสวามี พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุทธวิไลยลักษณา
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุทธวิไลยลักษณา มีพระนามลำลองว่า "หญิงกลาง" ทรงเป็นที่โปรดปรานของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระราชประสงค์ให้อภิเษกสมรสกับ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ สยามมกุฎราชกุมาร ได้เคยพระราชทานพระราชปรารภไว้ว่า "จะเลี้ยงหญิงกลางให้เป็นควีน" และได้ทรงขอพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุทธวิไลยลักษณา มาเลี้ยงดูใกล้ชิดพระองค์ ในพระอภิบาลของพระอรรคชายาเธอ พระองค์เจ้าสายสวลีภิรมย์ และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เข้าเฝ้าสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ อยู่เสมอ หม่อมมะนีวัน พานีวง
หม่อมมะนีวัน พานีวง (Mam Manivan Phanivong) หรือ หม่อมมณีวรรณ พรรณีวรมัน พระมเหสีชาวลาวในพระบาทสมเด็จพระนโรดม สีหนุ หม่อมมะนีวันประสูติเมื่อ ค.ศ. 1934 ที่กรุงเวียงจันทน์ ประเทศลาว ต่อมาได้อภิเษกสมรสกับพระบาทสมเด็จพระนโรดม สีหนุ เมื่อ ค.ศ. 1949 โดยเป็นพระมเหสีองค์ที่ 6 หม่อมมะนีวันได้ให้ประสูติกาลพระราชธิดา 2 พระองค์ ได้แก่ เจ้าหญิงนโรดม โสเชษฐา สุชะตา (ประสูติเมื่อ ค.ศ. 1953 สิ้นพระชนม์ ค.ศ. 1975) และสมเด็จพระอนุชนโรดม อรุณรัศมี (ประสูติเมื่อ ค.ศ. 1955) หม่อมเจ้าวิไลกัญญา ภาณุพันธุ์
หม่อมเจ้าวิไลกัญญาเสกสมรสกับพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นภาณุพงศ์พิริยเดช (พระโอรสในสมเด็จพระราชปิตุลาบรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช กับหม่อมแม้น ภาณุพันธุ์ ณ อยุธยา) มีพระโอรส 1 องค์ คือ หม่อมเจ้าภาณุเทวัญ ภาณุพันธุ์ ลักษณวงศ์
ท้าวพรหมทัต มีมเหสี ชื่อ สุวรรณอำภา และมีพระราชโอรส ชื่อ ลักษณวงศ์ ทรงพามเหสีพร้อมด้วยพระราชโอรสเสด็จประพาสป่า
ได้พบนางยักษ์แปลงเป็นสาวสวยทำเล่ห์กลจนท้าวพรหมทัตลุ่มหลง ต่อมาจึงสั่ง ประหาร มเหสี และพระโอรส แต่เพชฌฆาตสงสารจึงปล่อยไป นางสุวรรณอำภาถูกพระยายักษ์พาตัวไป ฤๅษีนำลักษณวงศ์ไปเลี้ยงคู่กับนางทิพย์เกสร เมื่อโตขึ้นเรียนวิชาจนสำเร็จและได้นางทิพย์เกสรเป็นชายา ได้ฝากนางไว้กับฤๅษี ออกตามหามารดาจนพบและ กู้บ้านเมืองได้ และได้นางยี่สุ่น เป็นชายา 
นางทิพย์เกสรปลอมเป็นพราหมณ์ติดตามมาพบพระลักษณวงศ์ ด้วยความน้อยใจ จึงไม่แสดงตนให้พระลักษณวงศ์รู้ นางยี่สุ่นริษยาที่สามี ใส่ใจพราหมณ์มากจึงวางอุบาย กำจัดพราหมณ์เกสร ในที่สุดพราหมณ์ถูกประหาร ร่างของนางจึงกายเป็นหญิง ลักษณวงศ์เสียใจมากต่อมา พระลักษณวงศ์ได้นำโอรสน้อยไปเลี้ยงดู ตั้งชื่อให้ว่า เกสรสุริยวงศ์
จนถึงวันเผาศพนางทิพเกสร วิญญาณของ ฤๅษีมหาเมฆ พระอาจารย์ของพระลักษณวงศ์และนางทิพเกสรได้ลงมาเปิดโกศนำศพของนางทิพเกสรไปทำพิธีชุบชีวิตขึ้นมาใหม่ และเปลี่ยนชื่อเป็น นางจันทรังสี
เมื่อพระลักษณวงศ์พบว่า ศพของนางทิพเกสรหายไป ก็ให้โหราจารย์ทำนายดู โหราจารย์ก็ทำนายว่า มีผู้นำศพของนางทิพเกสรไปทำพิธีชุบชีวิต ทำให้พระลักษณวงศ์ดีใจมาก และคิดจะออกไปตามหานางทิพเกสรเมื่อเกสรสุริยวงศ์โตแล้ว ซึ่งกว่าจะตามหานางทิพเกสรพบก็ผ่านเรื่องราวอีกมากมาย จนเรื่องราวจบลงอย่างมีความสุข มารีแห่งลักเซมเบิร์ก
มารีแห่งลักเซมเบิร์กทรงเสกสมรสกับพระเจ้าชาร์ลส์ที่ 4 หลังจากที่ทรงทำการหย่าร้างกับพระมเหสีองค์แรกบลานซ์แห่งเบอร์กันดีผู้ทรงมีชู้ เมื่อวันที่ 21 กันยายน ค.ศ. 1322 บลานซ์ไม่มีพระราชโอรสธิดากับพระเจ้าชาร์ลส์ ฉะนั้นพระองค์จึงมีพระราชประสงค์ที่จะหาทางที่จะมีพระราชโอรสผู้ที่จะเป็นผู้สืบราชบัลลังก์ต่อจากพระองค์ รายชื่อตัวละครในพระอภัยมณี
ต่อมาพระอภัยมณีได้ครองเมืองผลึกด้วยการเสกสมรสกับนางสุวรรณมาลี ธิดาของท้าวสิลราช เจ้าเมืองผลึก[3] และได้ทำสงครามกับเมืองลังกาอย่างยืดเยื้อยาวนานหลายปี จนกระทั่งได้นางละเวงวัณฬาเจ้าเมืองลังกาเป็นภรรยา[4] และมีบุตรด้วยกันคนหนึ่ง คือ มังคลา ตอนท้ายเรื่องหลังเสร็จสงครามปราบมังคลาซึ่งได้ก่อสงครามระหว่างญาติวงศ์ด้วยกันจนพระอภัยมณีต้องยกทัพไปปราบปราม พระอภัยมณีก็ได้ตัดสินใจออกบวชเป็นฤๅษีที่เขาสิงคุตร์ในเกาะลังกา โดยนางสุวรรณมาลีและนางละเวงได้ออกบวชตามพระอภัยมณีด้วย หม่อมหลวงอภิมงคล โสณกุล
ด้านชีวิตครอบครัวหม่อมหลวงอภิมงคล ได้สมรสกับนาเดีย นิมิตรวานิช นักแสดงหญิงชาวไทย ซึ่งมีพิธีแต่งงานไปเมื่อวันที่ 18 กรกฎาคม พ.ศ. 2554 ที่โรงแรมโอเรียนเต็ล ทั้งสองมีบุตรชาย 1 คน ชื่อ นพมงคล โสณกุล ณ อยุธยา (ชื่อเล่น นพ) ไดอานา เจ้าหญิงแห่งเวลส์
หลังการประกาศหมั้น ไดอานาลาออกจากตำแหน่งครูโรงเรียนอนุบาลและย้ายไปพักอยู่ในพระตำหนักคลาเรนซ์เฮาส์ ซึ่งเป็นที่ประทับของพระราชชนนี ณ ขณะนั้น[38] ต่อมาไดอานาจึงเข้าพักในพระราชวังเคนซิงตันจนกระทั่งวันอภิเษกสมรส[38] ไดอานาเป็นหญิงสาวชาวอังกฤษคนแรกในรอบ 300 ปีที่ได้เข้าพิธีอภิเษกสมรสกับมกุฎราชกุมารอังกฤษ และยังถือว่าเป็นพระสุณิสา(สะใภ้) พระองค์แรกของราชวงศ์วินด์เซอร์ที่มีอาชีพและรายได้เป็นของตัวเอง[20][17] หม่อมเจ้าพิไลยเลขา ดิศกุล
แต่หลังจากนั้น 4 ปี หลังเสด็จกลับศึกษาต่อ หม่อมเจ้าพิไลยเลขาซึ่งมีพระชันษา 18 ปี ก็มิใช่เด็กหญิงที่สามารถคลุกคลีผู้ใดได้แต่เดิม ในขณะที่สมเด็จเจ้าฟ้าประชาธิปกทรงมีโอกาสพบปะเล่นหัวพูดคุยกับหญิงอื่น และต้องชะตากับหม่อมเจ้ารำไพพรรณี สวัสดิวัตน์ ทำให้พระทัยหวั่นไหว อันเป็นเหตุจากความเหินห่างพระคู่หมั้น จนอภิเษกสมรสกัน พระนางเธอลักษมีลาวัณ
หมวดหมู่:พระภรรยาในรัชกาลที่ 6 หมวดหมู่:ราชสกุลวรวรรณ หมวดหมู่:สมาชิกเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.จ.ก. (ฝ่ายใน) หมวดหมู่:สมาชิกเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.จ. (ฝ่ายใน) หมวดหมู่:สมาชิกเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ว.ภ. หมวดหมู่:สมาชิกเหรียญรัตนาภรณ์ ว.ป.ร.1 หมวดหมู่:สมาชิกเหรียญรัตนาภรณ์ ป.ป.ร.2 หมวดหมู่:ชาวไทยที่ถูกลอบสังหาร หมวดหมู่:นักแปลชาวไทย หมวดหมู่:เสียชีวิตจากอาวุธมีคม หมวดหมู่:ราชสกุลมนตรีกุล หมวดหมู่:สมาชิกกองเสือป่า เจ้าฟ้าเงี้ยว
เจ้าฟ้าเงี้ยว หรือท้าวผีฟ้าเป็นพระราชโอรสของพระยาสุวรรณคำผง ขึ้นครองราชย์ต่อจากพระราชบิดา แต่ครองราชย์ได้ 4 ปี เกิดความขัดแย้งกับเสนาอำมาตย์จึงพาสมัครพรรคพวกของตนไปตั้งมั่นที่เมืองลามมะลักองการซึ่งอยู่ในแขวงอัตตะปือในปัจจุบัน เจ้าฟ้าเงี้ยวมีโอรสคือพระเจ้าฟ้างุ่ม ซึ่งได้อภิเษกสมรสกับพระราชธิดาของกษัตริย์ขอม และได้รวบรวมกำลังทหารโดยได้รับการสนับสนุนจากขอม เจ้าฟ้าเงี้ยวและเจ้าฟ้างุ่มได้ยกทัพขึ้นมาด้วยกันแต่เจ้าฟ้าเงี้ยวสิ้นพระชนม์ที่เมืองปากซันเมื่อ พ.ศ. 1896 ส่วนเจ้าฟ้างุ่มพระโอรสได้ปราบปรามหัวเมืองลาวทั้งหมดและได้สถาปนาอาณาจักรลาวล้านช้างขึ้น สุลัยมานผู้เกรียงไกร
สุลต่านสุลัยมานทรงเสกสมรสอย่างเป็นทางการกับร็อกเซลานา ทรงหลงรักเฮอร์เรมสุลต่านอย่างถอนพระองค์ไม่ขึ้น เฮอร์เร็มสุลต่านเดิมเป็นสตรีในฮาเร็มชาวรูเธเนียน นักการทูตชาวต่างประเทศตั้งข้อสังเกตว่าข่าวซุบซิบกันในราชสำนักเรียกพระองค์ว่า “รัสเซลลาซี” หรือ “ร็อกเซลานา” ซึ่งเป็นการพาดพิงไปถึงที่มาของพระองค์ ร็อกเซลานาเป็นลูกสาวของบาทหลวงอีสเทิร์นออร์ทอดอกซ์ชาวยูเครน ผู้ถูกจับมาเป็นทาสและในที่สุดก็ถูกขายให้แก่ฮาเร็มของสุลต่านสุลัยมาน ในที่สุดก็ได้เลื่อนฐานะขึ้นมาจนกระทั่งกลายมาเป็นพระอัครมเหสีคนที่ทรงโปรดปรานมากที่สุด และในที่สุดพระองค์ก็ทรงยกฐานะให้เป็นพระชายาตามกฎหมายซึ่งเป็นการขัดต่อประเพณีที่เคยทำกันมาก่อนหน้านั้น และเป็นที่สร้างความประหลาดใจแก่ทั้งในบรรดาผู้สังเกตการณ์และประชาชน นอกจากนั้นแล้วก็ยังพระราชทานพระราชานุญาตให้ร็อกเซลานามาประทับในพระราชวังร่วมกับพระองค์จนตลอดชีวิต ตามประเพณีตามปกติแล้วเมื่อรัชทายาทบรรลุนิติภาวะทั้งพระรัชทายาทและพระมารดาหรือพระชายาของสุลต่านก็จะถูกส่งไปปกครองอาณาบริเวณที่ไกล ๆ ออกไปภายในราชอาณาจักรและจะไม่ถูกเรียกตัวกลับมายังอิสตันบุลนอกจากในกรณีที่ว่าพระราชโอรสได้ขึ้นครองราชสมบัติ พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นภาณุพงศ์พิริยเดช
พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นภาณุพงศ์พิริยเดช เสกสมรสกับหม่อมเจ้าวิไลยกัญญา พระธิดาในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ เสกสมรสเมื่อวันที่ 26 ตุลาคม พ.ศ. 2460 โดยรับพระราชทานน้ำมหาสังข์จากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว นอกจากนี้ยังทรงมีหม่อมอีกหลายท่าน ได้แก่ 
1. หม่อมแผ่ว
2. หม่อมอรุณศรี (สกุลเดิม: เพ็งเอี่ยม)
3. หม่อมมาลี (สกุลเดิม: สุขเจริญ)
4. หม่อมพเยาว์ (สกุลเดิม: นายนันท์)
โดยมีพระโอรสและพระธิดา ดังนี้ วาง หมิงฉวน
หลังจากประสบความรักที่ผิดหวังในครั้งนั้นแล้ว วังหมิงฉวน ได้ตัดสินคบกับนาย หลอเจียอิง ในฐานะคนรู้ใจ อย่างเปิดเผยต่อสาธารณชนและมิได้ปิดปังอันใด จนเวลาผ่านไปนานหลายปีทั้งคู่ก็ยังคงไม่ได้แต่งงานกันเลย ซึ่งที่จริงแล้วในแต่ละปีพอครบรอบวันเกิดของเธอในทุก ๆ ครั้ง ฝ่ายชายก็จะซื้อดอกกุหลาบช่อโตมาขอเธอแต่งงานทุกครั้งไป แต่ทว่า...ในทุก ๆ ครั้งเธอก็ตอบปฏิเสธเขามาโดยตลอด และมีอยู่ครั้งหนึ่งที่ วังหมิงฉวนเคยให้สัมภาษณ์ถึงความรู้สึกที่เธอได้ปฏิเสธเขาไปทุกครั้ง เพราะเธอเห็นว่า  พระนางเธอลักษมีลาวัณ
ยั่วรัก ชีวิตหวาม เสื่อมเสียงสาป รักรังแก สนเท่ห์เสน่หา โชคเชื่อมชีวิต เรือนใจที่ไร้ค่า ภัยรักของจันจลา หาเหตุหึง (บทละคร) ปรีดาลัยออนพาเหรด (บทละคร) เบอร์หก (บทละคร) หลวงอิศรางกูรเสนีย์ (หม่อมหลวงแช่ม อิศรางกูร)
ร้อยเอก พลอากาศตรี หลวงอิศรางกูรเสนีย์ เป็นบุตรหม่อมราชวงศ์ลินลา อิศรางกูร กับนางหนู อิศรางกูร ณ อยุธยา เกิดเมื่อวันที่ 11 มิถุนายน พ.ศ. 2440 ตรงกับวันศุกร์ ขึ้น 12 คํ่า เดือน 7 ปีระกา ณ หมู่บ้านหนองนางวัว ตำบลทองหลาง อำเภอบ้านนา จังหวัดนครนายกได้ทำการสมรสกับนางสาวจินดา วิชัยมนูสาร ธิดาหลวงวิชัยมนูสาร กับนางเงิน วิชัยมนูสาร เมื่อ พ.ศ. 2474 ร้อยเอก พลอากาศตรี หลวงอิศรางกูรเสนีย์มีบุตรธิดา รวม 2 คน
พลอากาศตรี หลวงอิศรางกูรเสนีย์ มีหลานตา 2 คน
ออกจากราชการ เมื่อวันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ. 2492 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
ต่อมาเมื่อพระองค์ได้เสวยราชย์เป็นพระมหากษัตริย์ในปี พ.ศ. 2453 หลังจากนั้นอีกหลายปีพระองค์ได้พบกับหม่อมเจ้าวรรณวิมล วรวรรณ (ท่านหญิงเตอะ) พระธิดาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรวรรณากร กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ ที่เข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นครั้งแรกที่ห้องทรงไพ่บริดจ์ในงานประกวดภาพเขียน ณ โรงละครวังพญาไท ต่อมาเมื่อวันที่ 21 ตุลาคม พ.ศ. 2463 พระองค์โปรดเกล้าฯ พระราชทานนามของพระธิดาในกรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ โดยพระนามของหม่อมเจ้าวรรณวิมล เปลี่ยนเป็น หม่อมเจ้าวัลลภาเทวี พร้อมกับขนิษฐาอีก 4 พระองค์ ที่รวมไปถึงหม่อมเจ้าวรรณพิมล วรวรรณ (ท่านหญิงติ๋ว) ก็ได้รับพระราชทานนามเป็น หม่อมเจ้าลักษมีลาวัณ และต่อมาในวันที่ 9 พฤศจิกายนปีเดียวกันนั้นเอง ได้มีการสถาปนาหม่อมเจ้าวัลลภาเทวี วรวรรณ ขึ้นเป็น พระวรกัญญาปทาน พระองค์เจ้าวัลลภาเทวี[37] แต่ด้วยมีเหตุพระราชอัธยาศัยไม่ต้องกัน จึงมีพระบรมราชโองการถอนหมั้นลงเมื่อวันที่ 15 มีนาคม พ.ศ. 2464 และโปรดเกล้าฯ ให้ออกพระนามว่า พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวัลลภาเทวี[38] หลวงทัศนัยนิยมศึก (ทัศนัย มิตรภักดี)
ด้านชีวิตครอบครัว หลวงทัศนัยนิยมศึกสมรสกับหม่อมหลวงเวก ทัศนัยนิยมศึก (ชื่อเดิม: หม่อมหลวงเตอะ สนิทวงศ์) บุตรีของหม่อมราชวงศ์ทวีวัฒนศักดิ์ สนิทวงศ์ โดยได้รับพระกรุณาธิคุณจากพระเจ้าพี่นางเธอ พระองค์เจ้าเยาวภาพงศสนิท และพระเจ้าพี่ยาเธอ กรมขุนชัยนาทนเรนทร ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ประกอบพิธีมงคลสมรสให้ ณ วังถนนวิทยุ เมื่อวันที่ 19 พฤษภาคม พ.ศ. 2473 ต่อมา ซึ่งทั้งคู่มีบุตรหญิงด้วยกัน 1 คน แต่พอคลอดก็ถึงแก่กรรม  พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
ด้วยเหตุที่พระอินทราณีได้ตั้งครรภ์ จึงได้รับการสถาปนาเป็น พระวรราชชายาเธอ[45] และพระบรมราชินี[46] ตามลำดับ แต่ในปลายปีเดียวกันนั้นก็ได้สถาปนาพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าลักษมีลาวัณ ขึ้นเป็น พระนางเธอลักษมีลาวัณ[47] แต่ทั้งสองพระองค์มิได้อภิเษกสมรสหรือมีโอรสธิดาด้วยกัน ท้ายที่สุดจึงตัดสินพระทัยแยกกันอยู่ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
ก่อนการถอนหมั้น พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้อภิเษกสมรสกับนางสาวประไพ สุจริตกุล เมื่อวันที่ 12 มกราคม พ.ศ. 2464 และได้มีราชทินนามเป็น พระอินทราณี[39] ต่อมาเมื่อวันที่ 4 เมษายนปีเดียวกันนั้นเอง พระองค์ก็ได้สถาปนาหม่อมเจ้าลักษมีลาวัณ วรวรรณ พระขนิษฐาของอดีตพระวรกัญญาปทานขึ้นเป็น พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าลักษมีลาวัณ[40] พร้อมกับทรงหมั้น และมีพระราชวินิจฉัยว่าจะได้ทรงทำการราชาภิเษกสมรสในภายหน้า[41] และวันที่ 27 ตุลาคม ของปีนั้นพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงอภิเษกสมรสกับนางสาวเปรื่อง สุจริตกุล พี่สาวของพระอินทราณี[42] และอดีตนางสนองพระโอษฐ์ในอดีตพระวรกัญญาปทาน[43] ได้รับการแต่งตั้งมีราชทินนามเป็น พระสุจริตสุดา[44] แต่ก็มิได้ตั้งครรภ์ตามพระราชประสงค์ รังษีนภดล ยุคล
คุณหญิงรังษีนภดล ยุคล ได้ขอพระราชทานกราบถวายบังคมทูลลาออกจากฐานันดรศักดิ์แห่งพระราชวงศ์ เพื่อสมรสกับหม่อมหลวงตวง สนิทวงศ์ เมื่อวันที่ 10 เมษายน พ.ศ. 2499 มีบุตร-ธิดา รวม 4 คน คือคุณหญิงรังษีนภดล ยุคล (ท.จ.) ถึงชีพิตักษัยด้วยโรคหทัยวายเฉียบพลัน ในเวลา 20.00 นาฬิกา ของวันพฤหัสบดีที่ 6 กรกฎาคม พ.ศ. 2560 สิริชันษาได้ 79 ปี สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานโกศโถประกอบเกียรติยศศพ ณ ศาลากวีนีรมิต วัดเทพศิรินทราวาส กษมา วรวรรณ ณ อยุธยา
คุณหญิงกษมา จาติกวณิช สมรสกับรองศาสตราจารย์ หม่อมราชวงศ์ชาญวุฒิ วรวรรณ โอรสในหม่อมเจ้าโวฒยากร วรวรรณ และหม่อมจิตรา วรวรรณ ณ อยุธยา (พี่สาวของอานันท์ ปันยารชุน อดีตนายกรัฐมนตรี) มีบุตรด้วยกันคือ หม่อมหลวงวรุตม์ วรวรรณ พญาพรหมโวหาร
พญาพรหมโวหารสมรสกับเจ้าสุนา ณ ลำปาง กล่าวกันว่า พญาพรหมโวหารมีภรรยาถึง 42 คน คนสุดท้ายชื่อ บัวจม  นอกจากความสามารถทางด้านกวีแล้ว พญาพรหมยังมีความรู้ในศาสตร์อื่น ๆ อีกเช่น ไสยศาสตร์ โหราศาสตร์ และคชศาสตร์ ซึ่งในด้านคชศาสตร์นี้เอง ท่านพญาพรหมโวหารได้แต่งค่าวแสดงคุณลักษณะต่าง ๆ ของช้าง ได้แก่ ค่าวพรรณนางาช้าง ค่าวช้างหลับหรือคำกล่อมขวัญช้าง ค่าวช้างขึด ค่าวช้างขึดมีที่มาจากเมื่อครั้งที่มีคนช้างมากราบทูลเจ้าวรญาณรังสี ว่ามีช้างงามต้องลักษณะตัวหนึ่งที่เมืองแพร่ โดยเจ้าของจะขายเพียง 2,000 ท็อก (เงินล้านนาสมัยก่อน) เจ้าวรญาณรังสีจึงมอบเงินให้แก่พญาพรหมโวหาร เพื่อไปดูช้างและซื้อกลับมาหากช้างนั้นต้องลักษณะจริง เมื่อพญาพรหมโวหารออกเดินทางและแวะพักที่บ้านป่าแมด ก็หมดเงินจำนวนนี้ไปกับการพนัน ด้วยเกรงความผิดจึงแต่งค่าวช้างขึด เพื่อส่งไปถวาย ทำให้พ่อเจ้าวรญาณรังสีกริ้ว และทรงประกาศิตว่า "หากไอ้พรหมมาละกอน (ลำปาง) วันใด หัวปุดวันนั้น" ด้วยเหตุนี้เองพญาพรหมโวหารจึงต้องอยู่เมืองแพร่และได้พบกับนางบัวจม   ที่แพร่นี้พญาพรหมก็เกือบเอาชีวิตไม่รอดจากการ ตัดสินประหารของพ่อเจ้าวิชัยราชา ต่อมาก็หลบหนีไปอยู่เมืองลับแล จังหวัดอุตรดิตถ์ กับนางบัวจมและค้าขายเลี้ยงชีพ ภายหลังนางบัวจมหนีกลับแพร่ พญาพรหมจึงแต่งค่าวฮ่ำนางจม ซึ่งถือเป็นอมตะกวีที่มีคุณค่าแห่งล้านนาอีกชิ้นหนึ่ง   หม่อมหลวงเนื่อง นิลรัตน์
นอกจากงานเขียน หม่อมหลวงเนื่อง ยังมีความสามารถในการปรุงอาหารไทยชาววังประเภทต่างๆ ซึ่งได้รับการอบรมมาแต่ครั้งอาศัยอยู่ในวัง เช่น ทอดมันสิงคโปร์, สะเต๊ะลือ, เมี่ยงลาว, แกงรัญจวน, ยำทวาย ฯลฯ โดยหม่อมหลวงเนื่อง และนางสาวนิจ เหลี่ยมอุไร บุตรสาว ร่วมกันเผยแพร่วิธีการปรุงอาหารเหล่านี้ เป็นประโยชน์แก่บุคคลที่สนใจจำนวนมากด้านชีวิตครอบครัว ได้สมรสกับ นายวิชัย ไวชนะ อดีตครูใหญ่โรงเรียนเทศบาลพญาไท เมื่อปี พ.ศ. 2488 มีบุตร 2 คน คือ พระนางเธอลักษมีลาวัณ
80px เครื่องขัตติยราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติคุณรุ่งเรืองยิ่งมหาจักรีบรมราชวงศ์[25] เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นปฐมจุลจอมเกล้า [26] เครื่องราชอิสริยาภรณ์วัลลภาภรณ์ (ว.ภ.)[27] เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 6 ชั้นที่ 1[28] เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 7 (ป.ป.ร.) ชั้นที่ 2[29] หลวงศุภชลาศัย (บุง ศุภชลาศัย)
หลวงศุภชลาศัย สมรสกับ สวาสดิ์ หุวนันท์ และ หม่อมเจ้าจารุพัตรา อาภากร พระธิดาพระองค์ใหญ่ในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตรอุดมศักดิ์ ประสูติในหม่อมกิม อาภากร ณ อยุธยา (ธิดานายตั๊น ชุ่นเพียว) การสิ้นพระชนม์ของพระนางเธอลักษมีลาวัณ
วันที่ 29 สิงหาคม พ.ศ. 2504 นายแสง หรือ เสงี่ยม หอมจันทร์ กับนายวิรัช หรือเจริญ กาญจนาภัย อดีตคนสวนที่ถูกพระนางเธอลักษมีลาวัณไล่ออกไปเห็นว่าพระนางเธอทรงเป็นเพียงเจ้านายสตรีทั้งยังชรา และอาศัยเพียงลำพัง กับทั้งเคยสังเกตว่าในตู้ชั้นล่างพระตำหนักลักษมีวิลาศมีเครื่องราชอิสริยาภรณ์ เข้าใจว่าเป็นของมีราคาทั้งสองจึงกลับเข้ามายังพระตำหนักลักษมีวิลาศ  พระนางเธอลักษมีลาวัณ
หลังจากการเฉลิมพระยศได้เพียงหนึ่งเดือนสิบเก้าวัน พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวก็ทรงอภิเษกสมรสกับ พระสุจริตสุดา ธิดาของเจ้าพระยาสุธรรมมนตรี (ปลื้ม สุจริตกุล) เมื่อวันที่ 27 ตุลาคม พ.ศ. 2464[8] และทรงตัดสินพระราชหฤทัย "แยกกันอยู่" กับพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าลักษมีลาวัณซึ่งยังมิได้อภิเษกสมรสกัน ต่อมาพระองค์เจ้าลักษมีลาวัณก็ได้รับโปรดเกล้าสถาปนาขึ้นเป็น พระนางเธอลักษมีลาวัณ เมื่อวันที่ 27 สิงหาคม พ.ศ. 2465[13] เสมือนรางวัลปลอบพระทัย[8] การสิ้นพระชนม์ของพระนางเธอลักษมีลาวัณ
ในการพอพระทัยแบบสันโดษนี้เอง ได้เคยมีพระประยูรญาติที่หวังดีเตือนพระสติว่าไม่เป็นการปลอดภัยและเสี่ยงต่อภยันตรายยิ่งนัก แต่ทุกองค์ที่หวังดีกลับได้รับสั่งจากพระนางเธอฯ ว่า “ก็ให้มันรู้ไป ใครจะมาทำพระนางเธอลักษมีลาวัณ บ้านก็อยู่ใกล้กรมทหาร ติดถนนใกล้โรงพักอย่างนี้” พระนางเธอฯ ทรงกล้าหาญเด็ดเดี่ยวไม่ทรงกลัว จึงยิ่งเป็นการเปิดโอกาสให้คนร้ายวางแผนชิงพระราชทรัพย์ได้  พระนางจามเทวี
พระนางจามเทวีทรงเห็นเช่นนั้นก็หวั่นพระทัยนัก ทรงเกรงว่าหากให้มีการพุ่งเสน้าเป็นครั้งที่ 2 และ 3 คงจะมาตกกลางเมืองแน่ จึงทรงออกอุบายอีกครั้งหนึ่ง ให้ข้าราชบริพารนำซิ่นในมาตัดเย็บเป็นหมวกส่งไปให้หลวงมิลังคะสวม ข้างหลวงมิลังคะนั้นพอได้รับของฝากจากพระนางก็ดีใจเป็นที่สุด รีบสวมหมวกนั้นแล้วลองพุ่งเสน้าเป็นครั้งที่ 2 และ 3 ปรากฏว่าเสน้ากลับลอยไปตกห่างจากตัวเมืองยิ่งกว่าเดิมหลายเท่า จึงได้พบว่าเสียรู้และถูกทำลายคาถาอาคมเสียแล้ว เลยหมดกำลังใจที่จะพุ่งเสน้าต่อไป พระนางจามเทวีจึงมิได้เป็นราชินีของชาวลัวะด้วยเหตุดังกล่าว แต่ต่อมาชาวลัวะกับชาวลำพูนก็ยังได้มีสัมพันธ์ต่อกันบ้างในรุ่นหลังจากนั้น พระนางเธอลักษมีลาวัณ
หม่อมเจ้าวรรณพิมลทรงเปิดพระองค์อยู่ในสังคมชั้นสูงที่มีกิจกรรมต่าง ๆ เพื่อสังคมและความบันเทิง ทำให้หลายคนต่างมองเห็นภาพความสนุกสดใสของบรรดาพระธิดาในกรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ได้ไม่ยากนัก ซึ่งในเรื่องนี้ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุลจักรพงศ์ ทรงเล่าไว้ใน เกิดวังปารุสก์ ตอนหนึ่งว่า "... ไม่มีผู้หญิงคนไทยครอบครัวใดที่จะช่างคุยสนุกสนานเท่าองค์หญิงตระกูลวรวรรณ เท่าที่ข้าพเจ้าเคยรู้จักพบมา..."[4] พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุทธวิไลยลักษณา
เมื่อ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ายุคลฑิฆัมพร กรมหลวงลพบุรีราเมศร์ เสด็จกลับจากการศึกษาที่ประเทศอังกฤษ ได้ทรงพบกับพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงสุทธวิไลยลักษณา และทรงพอพระทัยกันและกัน พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงไม่ทรงอภิเษกสมรสกับพระองค์เจ้าหญิงสุทธวิไลยลักษณา ตามพระราชปณิธานของสมเด็จพระบรมราชชนก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงนครไชยศรีสุรเดช
ภายหลังที่ชายาพระองค์แรกทรงสิ้นชีพิตักษัย ทรงอภิเษกสมรสกับหม่อมเจ้าสุมนมาลย์ โสณกุล เมื่อวันที่ ๒๘ เมษายน พ.ศ. ๒๔๔๗ ซึ่งหม่อมเจ้าหญิงสุมนมาลย์ โสณกุล (๑๔ เมษายน ๒๔๓๑ - ๒๑ กุมภาพันธ์ ๒๔๘๒) เป็นพระขนิษฐาร่วมพระบิดามารดาเดียวกันกับหม่อมเจ้าหญิงประวาศสวัสดี โสณกุล มีพระโอรส คือ เจ้าพระยารามราฆพ (หม่อมหลวงเฟื้อ พึ่งบุญ)
ด้านชีวิตครอบครัว เจ้าพระยารามราฆพได้รับพระมหากรุณาธิคุณสมรสพระราชทานจากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว กับคุณหญิงประจวบ รามราฆพ ต.จ. ธิดาของมหาอำมาตย์นายก เจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม) และท่านผู้หญิงตลับ (สกุลเดิม ณ ป้อมเพ็ชร) ณ พระที่นั่งบรมพิมาน เมื่อ วันที่ 18 สิงหาคม พ.ศ. 2467 และสมรสกับภรรยาท่านอื่น ๆ รวมมีบุตร-ธิดา 34 ท่าน ดังนี้ พระนางเธอลักษมีลาวัณ
ในวันที่ 21 ตุลาคม พ.ศ. 2463 หลังจากที่ทรงพบปะกับเหล่าท่านหญิงจากตระกูลวรวรรณไม่กี่วัน[6] พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ พระราชทานนามใหม่ให้พระธิดาทั้งหลายของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรวรรณากร กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ ดังนี้ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงราชบุรีดิเรกฤทธิ์
หม่อมเจ้าหญิงพิมพ์รำไพ รพีพัฒน์ (18 มกราคม 2441 - 22 กุมภาพันธ์ 2510) ทรงเสกสมรสกับ หม่อมเจ้าทองต่อ ทองแถม และ หม่อมเจ้ารัชฎาภิเศก โสณกุล หม่อมราชวงศ์หญิงนภาจรี ทองแถม สมรสกับ เด็ดดวง บุนนาค และ สมใจ สิริสิงห นภดล บุนนาค (เป็นบุคคคลแรกในชั้นที่ 4 ลำดับราชสกุลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 หรือ ลูกคนแรกของพระราชปนัดดาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5) สมรสกับ ศุลีพร ตระกูลดิษฐ์ พิจินา นำพา และ กรรณิการ์ ศรีตระกูลพันธ์ ดัชนี บุนนาค สมรสกับ บรรลือ วิไลวัลย์ สุทธาจรี สิริสิงห สมรสกับ ทิวาพล ปาลกวงศ์ ณ อยุธยา นภาจร สิริสิงห สมรสกับ เรนา อิซาเบล ซานเซส นันทินี สิริสิงห สมรสกับ หม่อมราชวงศ์วโรรส บริพัตร หม่อมราชวงศ์ปรียา โสณกุล หม่อมเจ้าไขแสงรพี รพีพัฒน์ (29 ตุลาคม 2442 - 19 ตุลาคม 2521) ทรงเสกสมรสกับหม่อมเจ้าหญิงเริงจิตรแจรง อาภากร และ หม่อมหลวงสุมิตรา สุทัศน์ หม่อมราชวงศ์หญิงเติมแสงไข รพีพัฒน์ สมรสกับ ปรีดา กรรณสูต รุจน์ กรรณสูต จรัลธาดา กรรณสูต แสงสูรย์ กรรณสูต ดาลัด กรรณสูต หม่อมราชวงศ์ศักดิ์รพี รพีพัฒน์ สมรสกับ สุนทรี ศิริจิตต์ หม่อมหลวงสุพัฒรี รพีพัฒน์ หม่อมเจ้าสุรีย์ประภา รพีพัฒน์ (16 เมษายน 2444 - 19 กุมภาพันธ์ 2513) ทรงเสกสมรสกับหม่อมเจ้าอิทธิเทพสรร กฤดากร และ หม่อมเจ้าเสรฐสิริ กฤดากร หม่อมราชวงศ์ฤทธิ์สุรีย์ กฤดากร สมรสกับ จิ๋ว สุริเวก หม่อมหลวงสุดา กฤดากร หม่อมหลวงสุธีรา กฤดากร หม่อมหลวงกฤษดา กฤดากร หม่อมราชวงศ์หญิงประภาสิริ กฤดากร สมรสกับ ฉลอง ชุมพล ธีระวัฒน์ กฤดากร (ใช้นามสกุลตามมารดา) สุภิญดา กฤดากร (ใช้นามสกุลตามมารดา) หม่อมเจ้าวิมวาทิตย์ รพีพัฒน์ (25 ธันวาคม 2445 - 29 ธันวาคม 2501) ทรงเสกสมรสกับ หม่อมเจ้าหญิงวินิตา กิติยากร หม่อมราชวงศ์วิภากร รพีพัฒน์ สมรสกับ หม่อมเจ้าหญิงวุฒิวิฑู วุฒิชัย และ เย็นจิตต์ สัมมาพันธ์ หม่อมหลวงอิทธากร รพีพัฒน์ หม่อมหลวงนิภาพร รพีพัฒน์ หท่อมหลวงปกรวิช รพีพัฒน์ หม่อมเจ้าหญิงชวลิตโอภาส รพีพัฒน์ (11 กุมภาพันธ์ 2447 - 18 มิถุนายน 2475) ทรงเสกสมรสกับ สมเด็จพระอนุชาธิราช เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ และ หม่อมเจ้าอมรสมานลักษณ์ กิติยากร หม่อมราชวงศ์กิตินัดดดา กิติยากร หม่อมราชวงศ์อมราภินพ กิติยากร สมรสกับ แจเน็ท กริม์ หม่อมหลวงกิติ กิติยากร หม่อมหลวงชวลิต กิติยากร หม่อมหลวงอัมฤทธิ์ กิติยากร หม่อมหลวงนฤนาท กิติยากร หม่อมราชวงศ์หญิงกิติอัจฉรา กิติยากร สมรสกับ สมิทธิ์ ปวนะฤทธิ์ พิมพ์อัจฉรา ปวนะฤทธิ์ อัจฉราพร ปวนะฤทธิ์ เอกฤทธิ์ ปวนะฤทธิ์ ปิยกิต ปวนะฤทธิ์ หม่อมเจ้าอากาศดำเกิง รพีพัฒน์ (19 พฤศจิกายน 2448 - 18 พฤษภาคม 2475) หม่อมเจ้าเพลิงนภดล รพีพัฒน์ (30 ธันวาคม 2449 - 22 กรกฎาคม 2528) ทรงเสกสมรสกับ หม่อมเจ้าหญิงทรงอัปษร กิติยากร หม่อมราชวงศ์อคิน รพีพัฒน์ สมรสกับ จันทรา ปิตรชาติ และ บังเอิญ เกิดอารีย์ หม่อมหลวงกฤติกา รพีพัฒน์ หม่อมหลวงณพอร รพีพัฒน์ หม่อมราชวงศ์รพีพงศ์ รพีพัฒน์ สมรสกับ หม่อมหลวงศิริมา ศรีธวัช และ จริยา รอดประเสริฐ หม่อมหลวงศิริธิดา ศรีธวัช หม่อมราชวงศ์หญิงอัปษร รพีพัฒน์ สมรสกับ ทวีเกียรติ กฤษณามระ และ จอห์น อ. โรก๊อซ นพรังษี กฤษณามระ แอลแลน (อรัญ) โรก๊อซ หม่อมเจ้าถกลไกรวัล รพีพัฒน์ (2 มกราคม 2452 - 16 กันยายน 2523) ทรงเสกสมรสกับ หม่อมตลับ ศรีโรจน์ หม่อมราชวงศ์หญิงมธุรา รพีพัฒน์ สมรสกับ จรูญ ชินาลัย นิสาร ชินาลัย ไกวัล ชินาลัย หม่อมเจ้ารวิพรรณไพโรจน์ รพีพัฒน์ (5 กันยายน 2455 - 18 กุมภาพันธ์ 2531) ทรงเสกสมรสกับ หม่อมจำเริญ จุลกะ, หม่อมเจ้าหญิงฉัตรสุดา ฉัตรชัย และ หม่อมเพ็ญศรี รพีพัฒน์ ณ อยุธยา หม่อมราชวงศ์พันธุ์รพี รพีพัฒน์ สมรสกับ ฉวีวรรณ จันโทภาสกร และ ปราณี อรรถพันธ์ หม่อมหลวงรพีโพยม รพีพัฒน์ หม่อมราชวงศ์หญิงพัฒนฉัตร รพีพัฒน์ สมรสกับ ทักษพล เจียมวิจิตร (หย่า) หม่อมราชวงศ์ ดิเรกฤทธิ์ รพีพัฒน์ สมรสกับ อรุณวรรณ วงศ์ใหญ่ หม่อมราชวงศ์หญิงวินิตา รพีพัฒน์ สมรสกับ โชค อัศวรักษ์ วรากร อัศวรักษ์ อัคคภัค อัศวรักษ์ รวิภา อัศวรักษ์ หม่อมราชวงศ์หญิงนิสากร รพีพัฒน์ สมรสกับ วรวิทย์ เหมจุฑา หม่อมเจ้าดวงทิพโชติแจ้งหล้า รพีพัฒน์ (11 ตุลาคม 2457 - 4 มีนาคม 2542) ทรงเสกสมรสกับ พลเรือเอกหม่อมเจ้าครรชิตพล อาภากร หม่อมราชวงศ์ชาย (ไม่มีพระนาม ถึงแก่กรรมในวัยเยาว์) หม่อมราชวงศ์หญิงทิพพากร อาภากร สมรสกับ หม่อมราชวงศ์วิบูลย์เกียรติ วรวรรณ หม่อมราชวงศ์พรระพี อาภากร สมรสกับ อุทุมพร ศุภสมุทร หม่อมหลวงพงศ์ระพีพร อาภากร หม่อมเจ้าฑิตยาทรงกลด รพีพัฒน์ (21 พฤษภาคม 2459 - 5 กรกฎาคม พ.ศ. 2553) ทรงเสกสมรสกับ หม่อมเจ้าคัสตาวัส จักรพันธุ์ หม่อมราชวงศ์หญิงกทลี จักรพันธุ์ สมรสกับ พลตำรวจตรีวศิษฐ์ สุนทรสิงคาร ชะยิน สุนทรสิงคาร ขนิษฐา สุนทรสิงคาร หม่อมราชวงศ์หญิงสดศรีสุริยา จักรพันธุ์ สมรสกับ อานันท์ ปันยารชุน นัดดา ปันยารชุน สมรสกับ ไกรทิพย์ ไกรฤกษ์ ดารณี ปันยารชุน สมรสกับ ชัชวิน เจริญรัชตภาคย์ หม่อมราชวงศ์ตราจักร จักรพันธุ์ สมรสกับ อรวรรณ ทันตเยาวนารถ หม่อมหลวงตรีนุช จักรพันธุ์ หม่อมหลวงจุลจักร จักรพันธุ์ พระเจ้าใหญ่วัดหงษ์
พระเจ้าทศรถกษัตริย์เขมรทรงดำริอยากจะสัมพันธไมตรีกับเจ้าเมืองลาว จึงส่งพระราชธิดาทั้งสองพระองค์ ให้ไปอภิเษกสมรสกับเจ้าชายของเจ้าเมืองลาว ระหว่างเดินทางได้มาถึงยังบริเวณแห่งนี้(บริเวณที่ตั้งวัดหงษ์ ในปัจจุบัน) พระพี่เลี้ยงหรือแม่นมได้ล้มป่วยลงอย่างกระทันหัน จึงสั่งพระราชธิดาทั้งสองว่าให้เดินทางไปให้ถึงเมืองลาวและอภิเษกสมรสให้เป็นไปตามประสงค์ของพระเจ้าทศรถ ว่าแล้วก็สิ้นใจตายที่ข้างสระน้ำ ด้วยพระชนมายุ 58 ปี การสิ้นพระชนม์ของพระนางเธอลักษมีลาวัณ
วันที่ 4 กันยายน พ.ศ. 2504 พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช และสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรรณไวทยากร กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์เสด็จพระดำเนินแทนพระองค์โดยรถยนต์พระที่นั่ง ยังศาลามรุพงศ์ วัดมกุฎกษัตริยาราม ในการพระราชทานน้ำสรงพระศพ พระนางเธอลักษมีลาวัณ เมื่อเทียบรถยนต์พระที่นั่งที่ศาลามรุพงศ์ จากนั้นเสด็จขึ้นสู่ศาลามรุพงศ์ วัดมกุฎกษัตริยาราม พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรรณไวทยากร กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ ทรงจุดธูปเทียนเครื่องทองน้อยสำหรับพระศพบูชาพระพุทธรูป พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรรณไวทยากร กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ทรงรับขวดน้ำพระสุคนธ์ ถวายสรงที่แถบแพรโยงจากพระศพ แล้วทรงคม เสด็จออกไปประทับพระเก้าอี่ โดยพระศพประดิษฐานเหนือพระแท่นทอง 3 ชั้น ประกอบพระลองกุดั่นน้อย ภายใต้ฉัตรโหมดทอง 5 ชั้น แวดล้อมด้วยเครื่องสูง บังแทรก ชุมสาย ต้นไม้ทองเงิน  การสิ้นพระชนม์ของพระนางเธอลักษมีลาวัณ
สำนักพระราชวัง มีประกาศเรื่อง พระนางเธอลักษมีลาวัณ ในรัชกาลที่ 6 สิ้นพระชนม์ เมื่อวันที่ 3 กันยายน พ.ศ. 2504 มีใจความว่า หม่อมแสง พึ่งบุญ ณ อยุธยา
หม่อมแสง พึ่งบุญ ณ อยุธยา เป็นหม่อมในหม่อมไกรสร (พระนามเดิม พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าไกรสร กรมหลวงรักษ์รณเรศ) และเป็นอดีตพระสนมในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุลจักรพงษ์
หลังจากที่พระองค์เจ้าจุลจักรพงษ์สมรสกับลิสบา โดยจดทะเบียนสมรสที่สำนักทะเบียนและต่อมาที่สถานทูตไทย โดยมีสักขีพยานในการสมรส เพียงญาติใกล้ชิดครอบครัวและเพื่อนสนิทไม่กี่คน หลังจากนั้นเดินทางไปดื่มน้ำผึ้งพระจันทร์ที่ทางเขตตะวันตกของอังกฤษไม่กี่วันก็กลับมาอยู่ที่ห้องชุดที่ลอนดอน จากนั้นเดินทางกลับประเทศไทยพร้อมกับพระองค์เจ้าอาภัสสวงศ์ พระองค์เจ้าพีระฯ และซีริล และเมื่อเดินทางกลับมายังอังกฤษในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2482 จากนั้นไม่นานก็เกิดสงครามโลกครั้งที่สอง โดยที่เมืองไทยประกาศวางตัวเป็นกลางในสงครามครั้งนี้ พระองค์เจ้าจุลจักรพงษ์จึงทรงตั้งพระทัยที่จะเสด็จกลับ แต่ก็เป็นการยากที่จะเดินทางทางเรือในในยามสงคราม ในที่สุดพระองค์ก็ตัดสินใจที่จะประทับอยู่ที่อังกฤษต่อไป พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าภาณุพันธุ์ยุคล
ทรงจดทะเบียนสมรสกับหม่อมหลวงสร้อยระย้า ยุคล (สนิทวงศ์) และมีหม่อม คือ หม่อมบุญล้อม ยุคล ณ อยุธยา หม่อมปริม ยุคล ณ อยุธยา และหม่อมไฉไล ยุคล ณ อยุธยา โดยมีโอรสธิดาดังนี้ พระนางเธอลักษมีลาวัณ
หลังจากนั้นพระนางเธอลักษมีลาวัณก็ทรงพอพระทัยที่จะแยกพระตำหนักไปประทับอยู่ห่างจากเจ้าพี่เจ้าน้อง ทรงประทับอยู่อย่างสันโดษ และเพื่อเลี่ยงความเงียบเหงาพระนางจึงทุ่มเทไปกับงานพระนิพนธ์ และการเขียนบทละครร้องและการรื้อฟื้นคณะละครปรีดาลัยของพระบิดา ทั้งนี้หลังการสวรรคตของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระองค์ได้รับส่วนแบ่งจากพระราชมรดก อาทิ เพชร, ทอง, สังวาล, กระโถนทอง และพานทอง[14] พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเปรมบุรฉัตร
พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเปรมบุรฉัตร ทรงเสกสมรสกับหม่อมงามจิตต์ บุรฉัตร (ธิดาพันโท พระสารสาสน์พลขันธ์ (ลอง สุนทานนท์)) เมื่อวันที่ 22 มกราคม พ.ศ. 2482 
ทรงมีโอรสบุญธรรม 1 คนกับหม่อมงามจิตต์ บุรฉัตร คือ หม่อมหลวงธีรฉัตร บุรฉัตร ซึ่งเป็นโอรสของ หม่อมเจ้าหญิงเฟื่องฉัตร ฉัตรไชย พระขนิษฐาร่วมพระบิดากันกับพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเปรมบุรฉัตร อาคารวรรณสรณ์
ที่ดินของอาคารวรรณสรณ์ไม่ใช่วังเก่าของพระนางเธอลักษมีลาวัณ มีหลายคนเข้าใจผิด ว่าที่ดินและบ้านหลังดังกล่าวเป็น "วังลักษมีวิลาศ" ซึ่งเป็นวังเก่าของพระนางเธอลักษมีลาวัณ ในรัชกาลที่ 6 และเป็นสถานที่ที่พระองค์ถูกลอบปลงพระชนม์เมื่อวันที่ 29 สิงหาคม 2504 ซึ่งคลาดเคลื่อนจากความเป็นจริง ดังดูได้จากหลักฐานโฉนดที่ดินที่ระบุชัดเจนว่า จมื่นมานิตย์นเรศร์ (ล้วน คชนันท์น) หรือ พระยาคชนันทน์นิพัทธพงศ์ เป็นผู้ครอบครองมาตั้งแต่แรกเมื่อปี พ.ศ. 2460 เป็นต้นมาแล้วถูกเปลี่ยนมือเป็นผู้อื่นครอบครองหลายครั้งตามลำดับ ซึ่งความจริงแล้ววังลักษมีวิลาศ ของ พระนางเธอลักษมีลาวัณ อยู่ฝั่งตรงข้ามกับอาคารวรรณสรณ์ ปัจจุบันเป็นอาคารศูนย์รวมนักศึกษาแป๊บติสต์ (BSC) ที่อยู่หัวมุมถนนสี่แยกพญาไทเช่นเดียวกัน ดังมีประวัติอย่างชัดเจนอยู่ในหนังสือ“ประภาคารแห่งอนาคต” ของศูนย์รวมนักศึกษาแป๊บติสต์ ซึ่งมีรูปภาพและข้อความปรากฏเป็นหลักฐานอยู่ วาง หมิงฉวน
1 ปีให้หลังในปีพ.ศ. 2514 (1971) หลังจากเรียนจบจากประเทศญี่ปุ่นและบินกลับมายังฮ่องกง ฝ่ายชายก็รีบขอเธอแต่งงานทันที โดยที่เธอเองก็ใช้เวลาตัดสินใจไม่นานนัก แต่เธอมีข้อแม้ว่าเขาจะต้องยินยอมให้เธอมีอิสรภาพในการทำงานในวงการบันเทิงได้อย่างเต็มที่และเขาก็ตอบตกลงกับเงื่อนไขนี้ของเธอ ทำให้เธอได้ตกลงปลงใจแต่งงานกับเขาในเดือนธันวาคมปีพ.ศ. 2514 ก่อนที่เธอจะไปทุมเทให้กับการแสดงอีกครั้ง ชีวิตรักของคนทั้งสองนั้นดูเหมือนจะหวานชื่นมากเพราะทั้งคู่ดูรักกันมาก แต่แล้วก็มีเรื่องราวอื้อฉาวเกิดขึ้นในราวต้นปีพ.ศ. 2518 (1975) ในงานโชว์ตัวการกุศลแห่งหนึ่งที่อยู่ในโปรแกรมรายการของสถานีโทรทัศน์ทีวีบี เมื่อมีนักข่าวสามารถถ่ายภาพตอนที่เธอเดินจับมือแนบแน่นกับดารา-พิธีกรตลกอารมณ์ดี อย่างนาย เหอโส่วซิ่น (何守信) จนกลายเป็นข่าวซุบซิบในวันถัดมาเมื่อภาพดังกล่าวถูกตีพิมพ์ลงทางหน้าหนังสือพิมพ์ ซึ่งในตอนนั้นเป็นประเด็นข่าวที่ร้อนแรงและถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างมาก เพราะนาย "เหอโส่วซิ่น" คนนี้เป็นที่รู้กันดีว่าเขามีภรรยาที่ชื่อ "อู่เจียฮุย" (Ou Jia Hui) อยู่แล้วซึ่งก็เป็นศิลปินนักแสดงที่อยู่ในสังกัดทีวีบีเช่นกัน และตัวของ อู่เจียฮุย เองก็เป็นเพื่อนของวังหมิงฉวน ซึ่งตัวของวังหมิงฉวนเองก็มีสามีผู้แสนดีอยู่แล้ว ด้วยเหตุนี้จึงกลายเป็นข่าวอื้อฉาวหนักมาก จนทำให้นาย เหอโส่วซิ่น ต้องรีบออกมาปฏิเสธถึงเรื่องรูปภาพที่เป็นข่าวฉาวว่า ความสัมพันธ์ระหว่างตัวเขากับวังหมิงฉวนเป็นแค่เพื่อนธรรมดาเท่านั้น เพื่อเป็นการสยบข่าวฉาวเรื่องนี้ แต่ต่อมา...หลังจากเกิดข่าวลือได้ไม่นาน ฝ่ายชายก็ได้ฟ้องหย่ากับภรรยาของเขาทำให้เกิดข่าวฉาวขึ้นมาอีกว่า วังหมิงฉวน คือมือที่สาม ที่ทำให้ความรักของคนทั้งสองนั้นมีอันต้องอับปาง ข่าวนี้ยังส่งผลกระทบต่อความสัมพันธ์ระหว่างวังหมิงฉวนและสามี เช่นกัน หลังจากนั้นก็มีข่าวที่ไม่ค่อยจะสู้ดีนักระหว่างเธอกับสามีออกมาเป็นข่าวเป็นช่วง ๆ  พระวิษณุ
พระแม่ลักษมี พระแม่ภูเทวี พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าภาณุพันธุ์ยุคล
หม่อมเจ้าภูริพันธุ์ ยุคล หรือ ท่านเป๋อ (7 พ.ย. 2477 - 20 เม.ย 2557) เษกสมรสกับ หม่อมนิติมา ยุคล ณ อยุธยา หรือ หม่อมติ๋ม (ยนเปี่ยม) หม่อมราชวงศ์อัครินทร์ ยุคล หรือ คุณชายบอมบ์ (11 ก.ย. 2509) สมรสกับ ศยามล ยุคล ณ อยุธยา (กุลพิจิตร) หม่อมหลวงสายสวลี ยุคล หรือ คุณพลอย (13 พ.ย. 2539) หม่อมหลวงอธิวัตน์ ยุคล หรือ คุณอุ้ม (12 ธ.ค. 2544) หม่อมหลวงสิริสวลี ยุคล หรือ คุณเพลิน (1 ส.ค. 2547) หม่อมราชวงศ์ทักขิญ ยุคล หรือ คุณชายปืน (18 มี.ค. 2511) สมรสกับ ลัญจพร ยุคล ณ อยุธยา (สนิทวงศ์ ณ อยุธยา) หม่อมหลวงนิภาภิรมย์ ยุคล หรือ คุณนิภา (4 เม.ย. 2556) หม่อมหลวงภูริ ยุคล หรือ คุณภูริ (11 พ.ย. 2559) เจ้าหญิงวิกตอเรียแห่งเฮสส์และไรน์
หลังจากการเลื่อนออกไปเป็นช่วงระยะเวลาสั้นๆ อันเนื่องมาจากการสิ้นพระชนม์ของเจ้าชายเลโอโพลด์[10] เจ้าหญิงได้ทรงอภิเษกสมรสกับเจ้าชายหลุยส์ในวันที่ 30 เมษายน พ.ศ. 2427 ณ เมืองดาร์มสตัดท์ พระชนกของพระองค์ไม่ทรงเห็นด้วยกับการเลือกอภิเษกสมรส โดยในมุมมองของพระชนก เจ้าชายหลุยส์ไม่ทรงร่ำรวยเงินทองมากนักและจะพรากเจ้าหญิงไปจากการเป็นเพื่อนเคียงข้าง เพราะทั้งสองพระองค์จำเป็นต้องเสด็จไปประทับอยู่ในต่างแดนที่ประเทศอังกฤษ อย่างไรก็ตาม เจ้าหญิงวิกตอเรียทรงเป็นตัวของตัวเองและไม่ได้ทรงใส่พระทัยกับความไม่พอใจของพระชนกมากนัก[11] ยิ่งน่าแปลกใจไปกว่านั้น พระชนกของเจ้าหญิงวิกตอเรียทรงอภิเษกสมรสอย่างลับๆ ในตอนเย็นวันเดียวกันกับอเล็กซานดรีน เด โคเลมีเน นางสนมที่ไร้ยศศักดิ์ซึ่งเป็นอดีตภรรยาของอุปทูตชาวรัสเซียประจำเมืองดาร์มสตัดท์ การอภิเษกสมรสกับหญิงสามัญชนที่หย่าร้างมาแล้วสร้างความตกใจกับพระราชวงศ์อื่นๆ ในทวีปยุโรป และด้วยความกดดันทางครอบครัวและการทูต จึงทำให้ต้องทรงยกเลิกการอภิเษกสมรส[12] พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นสรรควิไสยนรบดี
พระองค์เจ้าดิลกนพรัฐได้ทรงเสกสมรสกับเจ้าศิริมา ณ เชียงใหม่[3] พระญาติซึ่งกล่าวกันว่ามีพระสิริโฉมยิ่งนัก ทรงครองรักอยู่ได้ไม่นาน พระชายาก็ถึงแก่กรรมอย่างกะทันหันเพราะเป็นตะคริวขณะกำลังสรงน้ำในสระน้ำภายในพระราชวังดุสิต กรมหมื่นสรรควิไสยนรบดีทรงเสียพระทัยอย่างมิอาจจะหักห้ามได้ ประกอบกับประชวรพระเส้นประสาทพิการมาได้ 7 เดือนเศษ ท้ายที่สุดได้ทรงตัดสินพระทัยปลงพระชนม์เองด้วยพระแสงปืนในวันที่ 12 มกราคม พ.ศ. 2455 (นับแบบปัจจุบันตรงกับปี พ.ศ. 2456) หลังจากทรงกรมได้เพียง 2 เดือนเท่านั้น สิริพระชันษา พระราชวังบางปะอิน
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระราชกรุณาฯ ให้ประกอบพระราชพิธีอภิเษกสมรสของสมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าประชาธิปกศักดิเดชน์ กรมขุนสุโขทัยธรรมราชา (พระยศขณะนั้น) กับหม่อมเจ้าหญิงรำไพพรรณี สวัสดิวัตน์ (พระยศขณะนั้น) ในวันที่ 26 สิงหาคม พ.ศ. 2461 ณ พระที่นั่งวโรภาษพิมาน พระราชวังบางปะอิน[15] ซึ่งถือเป็นพระราชพิธีอภิเษกสมรสครั้งแรก หลังจากการตรากฎมณเฑียรบาล ว่าด้วยการเสกสมรสแห่งเจ้านายในพระราชวงศ์ ในการเสกสมรสครั้งนี้ เป็นการแต่งงานแบบตะวันตกอย่างแท้จริง กล่าวคือมีการถามความสมัครใจของคู่บ่าวสาว กล่าวกันว่าของชำร่วยในงานเสกสมรสครั้งคือ แหวนเพชร[2] บ่วงพิษสวาท
ต่อมา คุณหญิงพลอย ได้ลูกชาย คือ หม่อมราชวงศ์ภิรมย์ศักดิ์ หรือ คุณชายแก้ว ฝ่ายโฉมฉายได้ลูกชาย1คนคือ หม่อมราชวงศ์กมลเวทิน หรือ "คุณชายอ๊อด ได้ลูกสาว 2 คนคือ หม่อมราชวงศ์ดารตี หรือ คุณหญิงดาว และ หม่อมราชวงศ์สไบฉัตร หรือ คุณหญิงดวง"' ทูลกระหม่อมหญิงอุบลรัตนราชกัญญา สิริวัฒนาพรรณวดี
ในปี พ.ศ. 2541 ได้ทรงหย่ากับปีเตอร์ เจนเซน กลับมาใช้นามเดิมคือ อุบลรัตน์ มหิดล (English: Ubolratana Mahidol)[6][7] และกลับประเทศไทยพร้อมคุณพุ่ม หลังผ่านปัญหาการหย่าร้างกับอดีตพระภัสดาที่ยาวนานสองปี[13] ในขณะที่ทรงกลับประเทศไทยนั้นคุณพลอยไพลิน ยังศึกษาในกรุงลอนดอน สหราชอาณาจักร[14] ส่วนคุณสิริกิติยาได้เข้าศึกษาต่อในมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนียริเวอร์ไซด์[15] โดยพำนักอยู่ร่วมกับบิดา[7] พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าทิพยสัมพันธ์
พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าทิพยสัมพันธ์ (ประสูติ: 7 กรกฎาคม พ.ศ. 2428 — สิ้นพระชนม์: 26 กรกฎาคม พ.ศ. 2451) เป็นพระธิดาในสมเด็จพระราชปิตุลาบรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช ที่ต่อมาได้เสกสมรสเป็นพระชายาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาภากรเกียรติวงศ์ กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์ โดยเป็นพระมารดาของพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทิตย์ทิพอาภา ผู้สำเร็จราชการแผ่นดินในรัชกาลที่ 8[1] พระลักษมณ์
พระลักษมณ์เคยได้ไปร่วมพิธียกธนูโมลีที่มิถิลา ได้ยกศรก่อนพระราม เมื่อจับศรแล้วศรขยับ แต่แกล้งทำเป็นยกไม่ได้ เพราะรู้ว่าพระรามหลงรักนางสีดาตั้งแต่แรกเห็น อีกทั้งพระลักษมณ์ก็ไม่ได้รักนางสีดาแบบชู้สาว จึงเปิดโอกาสให้พระราม พระรามจึงได้อภิเษกสมรสกับนางสีดา จักรพรรดินีนาม เฟือง
วันที่ 9 มีนาคม พ.ศ. 2477 ข่าวการหมั้นของเหงียน หืว ถิ ลาน กับพระเจ้าบ๋าว ดั่ย กษัตริย์แห่งอันนัม ได้เผยแพร่ออกไป พระเจ้าบ๋าว ดั่ย ได้กล่าวว่า "พระราชินีในอนาคตได้รับการเลี้ยงดูเหมือนเราในฝรั่งเศส เป็นการรวมระหว่างบุคลิกของนางคือ ความสง่าแห่งตะวันตกและเสน่ห์แห่งตะวันออก เราได้มีโอกาสพบนาง เชื่อว่านางเป็นผู้ที่ควรสรรเสริญเพื่อเป็นมิตรที่ดีของเราและผู้เท่าเทียมกับเรา เราแน่ใจในจริยวัตรและแบบอย่างที่ดี เราควรยกย่องนางเป็น สุภาพสตรีหมายเลขหนึ่งของจักรวรรดิ (First Woman of the Empire)"
หลังจากพิธีหมั้นอย่างเป็นทางการที่พระราชวังฤดูร้อนในเมืองด่าหลัต พระเจ้าบ๋าว ดั่ย ได้อภิเษกสมรสกับเหงียน หืว ถิ ลาน ในวันที่ 20 มีนาคม พ.ศ. 2477 ที่เมืองเว้ พระราชพิธีจัดขึ้นตามหลักพระพุทธศาสนา ทำให้ผู้นำคาทอลิกของครอบครัวฝ่ายหญิงได้โต้เถียงอย่างรุนแรง คนในประเทศจึงไม่พอใจการเลื่อมใสในศาสนาของเจ้าสาว บางคนกล่าวว่าการสมรสนี้ "เป็นการจัดตามกลลวงของฝรั่งเศส" หนังสือพิมพ์นิวยอร์กไทม์ได้เขียนว่า "ทำให้เกิดความไม่พอใจไปทั่ว" ในประเทศนี้ เหงียน หืว ถิ ลานปฏิเสธที่จะยอมละทิ้งคาทอลิกและได้ร้องอุทธรณ์ถึง สมเด็จพระสันตะปาปาปิอุสที่ 11 เพื่อให้ทรงงดเว้น พระองค์กล่าวว่า "จะให้กลับเป็นคาทอลิกถ้ายินยอมให้พระธิดาของพระนางเป็นคาทอลิก" นอกจากนี้การซับซ้อนของแผนการสมรสทำให้พระราชมารดาของกษัตริย์บ๋าว ดั่ย คือ เจ้าหญิงดวาน ฮวีทรงไม่พอใจ พระมหาวีรกษัตรีย์นโรดม มุนีนาถ สีหนุ พระวรราชมารดา
ในปี พ.ศ. 2494 พระองค์ได้พบกับพระบาทสมเด็จพระนโรดม สีหนุ ครั้งแรก เมื่อครั้งที่พระองค์ชนะเลิศรางวัลอันดับที่หนึ่งในการประกวดนางงามที่สนับสนุนโดยยูเนสโก ที่สุดทั้งสองก็สานสัมพันธ์กัน จนพระองค์ได้เข้ามาสู่พระราชวงศ์กัมพูชาด้วยตำแหน่ง "นักนาง" เป็นตำแหน่งแรก ซึ่งอภิเษกสมรสในปี พ.ศ. 2495 พระบาทสมเด็จพระนโรดม สีหนุ และพระองค์ได้อภิเษกสมรสด้วยกันสองครั้ง ซึ่งการอภิเษกสมรสครั้งแรกนั้น พระองค์มีพระชันษา 15 ปี ซึ่งในกัมพูชานั้นถือว่าเป็นเรื่องปกติ และพระองค์ถือเป็นพระภรรยาองค์ที่เจ็ด และองค์สุดท้ายของพระสวามี แม้พระองค์จะถูกวิพากษ์วิจารณ์ในด้านลบบ้าง แต่สมเด็จกรมพระนโรดม รณฤทธิ์ พระโอรสเลี้ยงก็กล่าวถึงพระนางด้วยความสรรเสริญว่า ""พระราชินีโมนิกอยู่เคียงข้างพ่อตลอดเวลา ช่วยเหลือพ่อ ยอมให้พ่อต่อสู้เพื่อประเทศชาติ"" มีพระราชโอรสด้วยกันสองพระองค์คือ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงราชบุรีดิเรกฤทธิ์
หม่อมเจ้าหญิงคันธรสรังษี รพีพัฒน์ (5 มีนาคม 2459 - 23 พฤษภาคม 2526) ทรงเสกสมรสกับ หม่อมเจ้าทรงวุฒิไชย วุฒิชัย และลาออกเพื่อทำการสมรสกับหลวงชำนาญนิติเกษตร (อุทัย แสงมณี) หม่อมราชวงศ์หญิงวุฒิรสรังษี วุฒิชัย หม่อมราชวงศ์หญิงอัจฉรีเพราพรรณ วุฒิชัย สมรสกับ สากล วรรณพฤกษ์ อัษฎา วรรณพฤกษ์ พรภัทิรา วรรณพฤกษ์ อดิเทพ วรรณพฤกษ์ พระนางเธอลักษมีลาวัณ
พระนางเธอลักษมีลาวัณ ทรงแยกจากเจ้าพี่เจ้าน้องอยู่ตามลำพัง ณ พระตำหนักในซอยพร้อมพงศ์ริมคลองแสนแสบ ทรงใช้ชีวิตอย่างสงบ และทรงใช้เวลาว่างในการทรงพระนิพนธ์ร้อยกรอง บทละคร และนวนิยายไว้เป็นจำนวนมาก และทรงรับคณะละครปรีดาลัยไว้ในพระอุปถัมภ์ ทรงสร้างศิลปินนักแสดงที่มีชื่อเสียงจำนวนมาก เช่น มารุต, ทัต เอกทัต และจอก ดอกจันทน์ รัศมี ทองสิริไพรศรี
ชีวิตส่วนตัว เคยสมรสกับ หลุยส์ - ราชันย์ มาลัยวงศ์ ครูสอนดำน้ำ ลูกครึ่งไทย - อังกฤษ ปัจจุบันเลิกราแล้ว ท้วม ประสิทธิกุล
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้ตั้งวงมโหรีหญิงขึ้น ท้วมได้เข้ารับราชการเป็นคนขับร้องประจำวงมโหรีหลวง ในช่วงนี้ ท้วมร้องเพลงอัดลงจานเสียงกับบริษัทโอเดี้ยนไว้เป็นจำนวนมาก ท้วมสมรส เมื่อ พ.ศ. 2469 กับนายพูล ประสิทธิกุล ข้าราชการในกรมอัศวราช พระนางเธอลักษมีลาวัณ
พระองค์ได้รับการศึกษาและมีวิถีชีวิตเยี่ยงสตรีสมัยใหม่ ทรงมีความคิดอ่านอิสระเสรี ซึ่งพระบิดาเป็นผู้ที่มีความสามารถ มีความรู้และความคิดที่กว้างไกลทันสมัย แม้กระทั่งการอบรมเลี้ยงดูพระโอรส-ธิดา ก็ทรงให้ได้รับการศึกษาสมัยใหม่ ไม่เข้มงวดดังการประพฤติปฏิบัติอย่างกุลสตรีโบราณ[3] ทำให้เหล่าพระธิดาในกรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์มีความคิดเห็นกว้างขวาง และกล้าที่จะแสดงออกในวัตรปฏิบัติผิดแผกแตกต่างไปสตรีส่วนใหญ่ในสมัยนั้นที่อยู่ในกรอบของม่านประเพณีโบราณ[4] หม่อมเจ้าฉวีวาด ปราโมช
หม่อมเจ้าฉวีวาด ปราโมช เสกสมรสกับพระเจ้าราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเฉลิมลักษณวงศ์ กรมหมื่นวรวัฒน์สุภากร พระโอรสในพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว และทรงมีความสนิทสนมกับครอบครัวนายโทมัส น็อกซ์ กงสุลอังกฤษ ในเวลาต่อมาท่านได้ทรงก้าวเข้าไปพัวพันกับความขัดแย้งระหว่างวังหลวงและวังหน้า โดยในวันรุ่งขึ้นหลังเหตุระเบิดที่ตึกดินในวังหลวง ท่านทรงว่าจ้างเรือสำเภาขนสมบัติและผู้ติดตามหนีไปยังเขมร พร้อมคณะละครของเจ้าจอมมารดาอัมพา ในรัชกาลที่ 2 ซึ่งถือเป็นคณะละครที่มีชื่อเสียงที่สุดในราชสำนักสยาม จนเรือถึงราชสำนักเขมร ซึ่งได้รับการตอบรับอย่างดีจากพระบาทสมเด็จพระนโรดม พรหมบริรักษ์ (พระนามเดิม คือ นักองค์ราชาวดี) ด้วยความพอพระทัยในหม่อมเจ้าฉวีวาด ปราโมชและคณะละครที่ท่านนำมา โรงละครโรงใหญ่ของเจ้าจอมมารดาอำภา ไกรฤกษ์ ได้กลายเป็นต้นแบบของละครในประเทศเขมรปัจจุบันนี้ หม่อมทิพวัน กฤดากร ณ อยุธยา
หม่อมทิพวันเสกสมรสกับพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบวรเดช ซึ่งได้พบรักกันในขณะที่เจ้าทิพวัน ได้เข้ามาอยู่กับเจ้าดารารัศมี ในพระราชวังดุสิต มีธิดา 1 พระองค์ แต่ถึงแก่อนิจกรรมตั้งแต่คลอด การสิ้นพระชนม์ของพระนางเธอลักษมีลาวัณ
เคลื่อนพระศพพระนางเธอลักษมีลาวัณสู่วัดมกุฎกษัตริยาราม โดยเชิญพระศพประดิษฐานในพระโกศกุดั่นน้อย ประดิษฐานที่ศาลามรุพงศ์ ภายใต้ฉัตรโหมดทอง 5 ชั้น รายล้อมด้วยอภิรุม ชุมสาย ฉัตร บังแทรก บังสูรย์ พัดโบก โดยมีพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรรณไวทยากร กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ เป็นองค์ประธานในการพระราชทานน้ำสรงพระศพ พระมหาเทวีแห่งหงสาวดี
พระมหาเทวีมิได้เสกสมรสจนกระทั่งพระชันษาเกือบปลายยี่สิบ โดยใน ค.ศ. 1348 พระยาอู่ พระอนุชา ทรงสืบบัลลังก์แห่งเมาะตะมะ และโปรดให้พระนางเสกสมรสกับบุญลาภ (Bon La) บุตรชายของมุเตียว (Than-Daw) เสนาบดีผู้ทรงอิทธิพล เพื่อสร้างความสัมพันธ์ทางเครือญาติ แล้วพระยาอู่ก็ทรงตั้งบุญลาภเป็นเจ้าเมืองตะเกิง บรรดาศักดิ์ว่า Bya Hta-Baik หลายปีให้หลังบุญลาภ ผู้เป็นพระสวามี ก็ได้เป็นพันธมิตรที่สำคัญของพระอนุชา การสิ้นพระชนม์ของพระนางเธอลักษมีลาวัณ
พระนางเธอลักษมีลาวัณ เสด็จพระดำเนินไปทรงร่วมงานการกุศลของมูลนิธิสตรีภาคพื้นแปซิฟิกนำโดยหม่อมในพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรรณไวทยากร กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ พระเชษฐา โดยมีชื่องานว่า งานเมตตาบันเทิงรื่นฤดี ซึ่งขอพระราชทานพระอนุญาตจัดขึ้นที่วังรื่นฤดีของพระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวีและสมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี โดยมีสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เสด็จพระราชดำเนินเป็นองค์ประธานในงาน ซึ่งเป็นพระกรณียกิจครั้งสุดท้ายของพระนางเธอลักษมีลาวัณ พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวิมลฉัตร
พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวิมลฉัตรเสกสมรสกับ นาวาโท หม่อมเจ้าอุทัยเฉลิมลาภ วุฒิชัย ร.น. พระโอรสในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวุฒิไชยเฉลิมลาภ กรมหลวงสิงหวิกรมเกรียงไกร กับ หม่อมเจ้าหญิงพร้อมเพราพรรณ ดิศกุล มีโอรสธิดา 2 คน คือ  พระนางเธอลักษมีลาวัณ
และหลังจากการถอดถอนหมั้นเพียงไม่กี่เดือน[8] ก็ทรงสถาปนาหม่อมเจ้าลักษมีลาวัณ ขึ้นเป็น พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าลักษมีลาวัณ เมื่อวันที่ 4 เมษายน พ.ศ. 2464[10] ขณะพระชันษา 22 ปี และในวันที่ 8 กันยายน พ.ศ. 2464 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาเป็น พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าลักษมีลาวัณ พร้อมกับทรงหมั้น และมีพระราชวินิจฉัยว่า จะได้ทรงทำการราชาภิเษกสมรส[11] กระนั้น พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ ได้ประทานกลอนเตือนพระสติ ความว่า[12] พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงราชบุรีดิเรกฤทธิ์
หม่อมเจ้าหญิงรำไพศรีสอางค์ รพีพัฒน์ (17 กันยายน 2462 - 4 เมษายน 2543) ทรงลาออกจากฐานันดรศักดิ์แห่งพระราชวงศ์เพื่อเสกสมรสกับ หม่อมหลวงซัง สนิทวงศ์ สอางศรี สนิทวงศ์ ณ อยุธยา สมรสกับ จิรายนต์ สังฆสุวรรณ ระวิพิมพ์ สัฆสุวรรณ จิตพัฒน์ สังฆสุวรรณ อรินทร์ สนิทวงศ์ ณ อยุธยา สมรสกับ เวณิก จงเจริญ และ สุณีย์ ลีรเศรษฐกร ณัฐเดช สนิทวงศ์ ณ อยุธยา นันทิสา สนิทวงศ์ ณ อยุธยา อภิภาวดี สนิทวงศ์ ณ อยุธยา แซม สนิทวงศ์ ณ อยุธยา สมรสกับ พอใจ ตัณสถิตย์ สายสถิตย์ สนิทวงศ์ ณ อยุธยา สายใจ สนิทวงศ์ ณ อยุธยา สายทิพย์ สนิทวงศ์ ณ อยุธยา